آن شهرهاست كه قصّه مى‌كنيم بر تو از خبرهاى او و به‌درستى كه آمد به ايشان پيغامبرانشان به حجّتهاى ايشان،ايمان نياوردند با آنچه دروغ داشتند از پيش اين [٢]چنين مهر بر نهاد خداى بر دلهاى كافران.

نيافتيم [٣]بيشتر ايشان را از عهدى،و [٤]يافتيم[بيشترين] [٥]ايشان را برون از فرمان خداى.

قوله: وَ مٰا أَرْسَلْنٰا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَبِيٍّ ،حق‌تعالى گفت كه:من هيچ پيغامبر را به هيچ شهر نفرستادم الّا و اهل آن شهر را به بأساء و ضرّاء بگرفتم بر سبيل امتحان و اختبار [٦]تا باشد كه دلهاى ايشان نرم شود و با خداى گريزند و در او تضرّع و زارى كنند [٧].«من»في قوله: مِنْ نَبِيٍّ ،زيادت است براى تأكيد نفى.

و در«بأساء و ضرّاء»سه قول گفتند:بعضى گفتند:«بأساء»رنجى [٨]و سختى باشد كه به تن ايشان رسد،و«ضرّاء»آنچه به مال ايشان رسد از نكبات تا درويش شوند.حسن گفت:«بأساء»گرسنگى باشد و«ضرّاء»بيمارى.

سدّى[١٧٥-١]گفت:«ضرّاء»درويشى باشد و«بأساء»گرسنگى،و براى آن لفظ«لعلّ»آورد كه حق‌تعالى با ايشان معاملۀ مختبران و آزمايش‌كنندگان فرمود،

[١] .مج،وز:مهر نهادمانى.

[٢] .آن:از پيش از اين.

[٣] .مج،وز،آج،لب:و نيافتيم.

[٤] .اساس+اگر،با توجه به مج،وز زايد مى‌نمايد.

[٥] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز افزوده شد.

[٦] .اساس:اعتبار،با توجه به مج،وز و سياق عبارت در جملات بعدى تصحيح شد.

[٧] .مج،وز:و لابه كنند.

[٨] .آج،لب:رنج.