وَ إِذٰا فَعَلُوا فٰاحِشَةً ،چون فاحشه كنند.مفسّران گفتند:فاحشه ايشان[آن] [٢]بود كه گرد خانه طواف كردندى برهنه و عورت گشاده،و گفتندى:ما [٣]به خانۀ خداى چنان طواف كنيم كه خداى آفريد ما را و در جامه‌اى كه در او گناه كرده باشيم در آن طواف نكنيم،و زنان چيزى از دوال بافته چندان كه عورت‌پوش بودى در ميان بستندى،تا در خبر است كه زنى از بني عامر طواف مى‌كرد و مى‌گفت:

اليوم يبدوا بعضه أو كلّه و ما بدا منه فلا احلّه
و حسن بصرى و أبو علي گفتند [٤]:اين فاحشه شرك است چون به خداى تعالى شرك آرند،و بعضى دگر گفتند:مراد جملۀ فواحش است،أى فاحشة من الفواحش.و«فاحشه»قبيحى باشد شنيع القبح و ظاهر القبح،و صغيره را فاحشه نگويند آنان كه به صغيره گويند.و در كلام محذوفى هست و آن آن است [٥]:و اذا نهوا عنها او عوتبوا قالوا وجدنا عليها آباءنا،چون ايشان را از آن نهى كنند يا برآن عتاب كنند،گويند:ما پدران[١٤٤-ر]،[خود را] [٦]بر اين [٧]يافتيم كه اين مى‌كردند. وَ اللّٰهُ أَمَرَنٰا بِهٰا ،و ما را خداى فرموده است،و اين براى آن گفتند كه ايشان مذهب جبرى [٨]گفتندى،گفتند [٩]:اگر خداى تعالى نخواستى ما را بگردانيدى از اين و ما را اكراه كردى برخلاف اين،فهذا معنى قولهم: وَ اللّٰهُ أَمَرَنٰا بِهٰا ،و اين قول برابر قول مجبّران است كه ايشان گفتند:اگر خداى نخواهد ما

[١] .سورۀ زخرف(٤٣)آيۀ ١٩.

[٢] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٣] .اساس:گفتند تا،با توجه به مج،وز تصحيح شد.

[٤] .مج،وز:گفت.

[٥] .آن‌كه+.

[٦] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز افزوده شد.

[٧] .مج:آن.

[٨] .مج،وز،مل:جبر.

[٩] .مج،وز:گفتندى.