روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٨٥ - ترجمه

و دانست كه نيارند [١]تا دعوى ايشان مجرّد بماند از [٢]مقبول نبود،و قول اوّل ابو على گفت و دوم حسن بصرى،آنگه گفت:اگر كسى آيد تا بر اين معنى گواهى دهد به دروغ تو گواهى مده،اين تنبيه است بر آنكه هر گواهى كه دهند بر اين معنى همه دروغ باشد،و نيز گفت:متابعت مكن هواها و آراء آنان را كه آيات مرا [٣]دروغ داشتند و اين خطاب با رسول است و مراد امّت،و روا باشد كه خطاب با رسول باشد و اگرچه داند كه او هرگز نكند،چنان كه گفت: لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ [٤]، حق‌تعالى به اين آيت ما را نهى كرد ازآن‌كه اتّباع كنيم مذاهب گروهى را كه مذهب و اعتقاد هوا دارند،و مردم مذهب به هوا از چند وجه دارند:يكى از جهت تقليد آن‌كس كه تقليد او حق شناسد،و يكى ازآن‌كه شبهتى داخل شود بر او،[و] [٥]او آن شبهه دليل گمان برد ازآن‌كه انعام [٦]نظر نكرده باشد برآن ثبات كند،و يكى آن‌كه او را نشو و تربيت بر مذهبى افتاده باشد دشخوار آيد بر او مفارقت آن كردن كه [٧]او الفت [٨]گرفته باشد،و يكى آن‌كه هيچ گرد نظر [٩]نگردد و مشقّت آن بر خود ننهد،از ميانه مذهبى گفته يا ناگفته [١٠]اختيار كند و آنان [١١]را دين و طريقه گيرد.

وَ الَّذِينَ لاٰ يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ ،و نيز هواى آنان كه به قيامت ايمان ندارند. وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ ،و ايشان با خداى انباز گيرند من العدل و هو المثل،و منه العديل للنّظير [١٢]،يعنى آنان كه به خداى شرك آرند از بت‌پرستان و از جز ايشان [١٣]انباز گيرند و اگرچه [١٤]اين‌همه كافران‌اند،و الكفر ملّة واحدة؛و كفر يك