براى آن [٣]گفت و بر اطلاق نگفت«عجل» [٤]تا ايهام نيفكند كه سامرى عجل تواند كرد[ن] [٥]كه آن را تن و جان بود. لَهُ خُوٰارٌ ،و«خوار»بانگ گاو[باشد و اصوات و اسقام باشد [٦]بر بناى فعال باشد كالنّباح و الصّراخ و الهتاف و البُعار و الرّغاء،و فى الأمراض] [٧]كالصّداع و الزّكام و الفواق و غير ذلك.

و گفتند:يك بانگ كرد و ديگر نكرد.و گفتند:هروقت بانگى [٨]كردى و لكن نجنبيدى و اين محمول باشد على القولين:بر قول آن‌كه مهبّ باد گفت، گفت:هروقت كه باد آمدى و در او رفتى و ساز آن راست بودى [٩]بانگ كردى،و آن‌كه از خاك اثر جبريل گفت،گفت:همان يك‌بار بانگ كرد.

آنگه حق‌تعالى بر سبيل تنبيه و تقريع گفت: أَ لَمْ يَرَوْا ،نمى‌بينند كه با ايشان سخن نمى‌گويد و ايشان را هدايت نمى‌كند به راهى كه ايشان به راه [١٠]خود گرفته‌اند،براى آن‌كه جماد است [١١]،و آن‌كه جماد باشد اين نتواند كرد،صلاحيت الهيّت ندارد بل صلاحيت عبوديّت ندارد. وَ كٰانُوا ظٰالِمِينَ ،و ايشان ظالم بودند در آنچه كردند،يعنى وضع عبادت كردند نه به موضع خود تا ظالم نفس خود بودند به جلب اضرار عقاب به خويشتن به عبادت عجل.

وَ لَمّٰا سُقِطَ فِي أَيْدِيهِمْ ،چون [١٢]ايشان را از دست درافگندند،و اين عبارتى است و كنايتى از پشيمانى بر سبيل مبالغت،عرب گويد [١٣]پشيمانى [١٤]را

[١] .مج،وز،لت:عجلا.

[٢] .آن:گاوبچه.

[٣] .اساس+كه،با توجّه به مج،وز زايد مى‌نمايد.

[٤] .مج،وز،مل،لت:عجل نگفت.

[٧] [٥] .اساس:ندارد،با توجّه به مج،وز افزوده شد.

[٦] .مل،لت:بيشتر.

[٨] .مج،وز،مل،لت:بانگ.

[٩] .اساس+و،با توجّه به مج،وز زايد مى‌نمايد.

[١٠] .آج:براى.

[١١] .مج:جماد باشد.

[١٢] .مج،لت:چو.

[١٣] .اساس:گويند،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.

[١٤] .لت:پشيمان،آج:در پشيمانى.