روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٠٣ - ترجمه
و اگر رؤيت اوّل را كه رؤيت سبيل رشد است حمل كنند بر رؤيت بصر ازآنكه حمل كنند [١]سبيل رشد را بر آيات و بيّنات و حجج و دلايل،رؤيت دوم را حمل بايد كرد[ن] [٢]بر علم،براى آنكه«سبيل الغىّ»مذاهب و اعتقادات باشد،و آنكس كه بداند كه آن [٣]مذهب و اعتقاد باطل است اختيار آن نكند با علم به آنكه عقلا اين اختيار نكنند،گوييم از اين سه جواب است:يكى آنكه هر دو رؤيت، رؤيت بصر باشد و مراد به«سبيل رشد»دلايل و معجزات باشد كه مؤدّى بود با طريق حق،و مراد به«سبيل غىّ»مخاريق بود كه مبطلا[ن] [٤]آن را شبهت سازند، چنان كه سحره فرعون كردند.پس بر اين وجه هر دو رؤيت از بصر باشد و اين شبهت مجال ندارد.
و جواب دوم آن است كه:هر دو رؤيت به معنى علم باشد الّا آن است كه علم متناول نباشد حقّى و درستى آن را و بطلان و فساد اين [٥]را چنان كه بسيار مردمان مذهبهاى حق دانند و شنيده باشند و اگرچه اعتقاد نكنند كه آن حق است،و مذهبهاى باطل دانند و اگرچه اعتقاد نكنند كه آن باطل است.نه مخالفان حق بسيارى از مذاهب اهل حق دانند و لكن اعتقاد كرده باشند كه آن باطل است،و مذهبهاى باطل خود دانند و لكن اعتقاد كرده باشند كه آن حق است به شبهتى كه ايشان را پيش آمده باشد و امعان [٦]نظر نكرده باشند چون بر اين وجه حمل كنند سؤال ساقط شود.
و جواب سيم [٧]از او آن است كه:«رؤيت»به معنى علم است،و ايشان عالماند به حقّى حق و بطلان باطل و لكن جحود مىكنند با علم كه حاصل است ايشان را براى حبّ رياست و طمع حطام دنيا،چنان كه بسيار كس كردند
[١] .آج،لب+به.
[٤] [٢] .اساس:ندارد،با توجّه به مج،وز افزوده شد.
[٣] .مج،وز،مل:اين.
[٥] .مج،وز،مل:آن.
[٦] .اساس:انعام،با توجّه به مج،وز مل تصحيح شد.
[٧] .مج،وز،آج،لب:سيوم.