آنگه گفت: وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كٰانُوا يُسْتَضْعَفُونَ ،گفت:پس ازآن‌كه فرعون و قومش را در دريا هلاك كرده بوديم،ميراث ايشان و آنچه از ايشان بازماند به قوم بنى اسرائيل داديم كه در زمين مستضعف بودند و ضعيف و درمانده بودند از دست فرعون و قومش كه ايشان را بندگى گرفته بودند [١]و مقهور و ذليل كرده به بيگار،و بار بر ايشان،و كشتن فرزندان ايشان،و انواع مذلّت كه ذكر آن برفت-مشارق و مغارب زمين به ايشان داديم.گفتند:جانب شرقى خواست و جانب غربى.حسن بصرى گفت:به جانب شرقى مصر خواست و به جانب غربى شام.[و زجّاج گفت:مراد نه موسى است،مراد سليمان است كه او از بنى اسرائيل بود و بر مشارق و مغارب زمين پادشاه شد] [٢]و براى آن به لفظ ميراث گفت كه بازماندۀ آن هلاك شدگان بودند از عمالقه و فراعنه. وَ تَمَّتْ كَلِمَتُ رَبِّكَ الْحُسْنىٰ ،و تمام شد كلمۀ نيكوتر از خداى تو [٣]بر بنى اسرائيل به آن صبر كه كردند،يعنى آن وعده كه داد كه من زمين به ميراث به شما مى‌دهم في قوله: وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوٰارِثِينَ [٤].

و«حسنى»تأنيث أحسن باشد،و او صفت كلمه است،و بعضى[١٨٨-ر]دگر از مفسّران گفتند:مراد به«كلمه»نعمت است،يعنى نعمت خداى تعالى بر بنى اسرائيل تمام شد به هلاك فرعون و قومش.و قوله: بِمٰا صَبَرُوا [٥]،«با»مجازات راست و«ما»مصدريّه است،يعنى بصبرهم. وَ دَمَّرْنٰا مٰا كٰانَ يَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَ قَوْمُهُ ، و دمار برآورديم از آنچه فرعون و قومش مى‌كردند از بناها و هلاك كرديم آن را.و «دمار»هلاك بود،و منه قوله: تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّهٰا [٦]،هرچه ايشان به عمرهاى

[١] .مج،وز،مل،لت:بنده گرفته بودند،آج،لب:به بندگى گرفته بودند.

[٢] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز افزوده شد.

[٣] .مل:خداى تعالى خداى تو.

[٤] .سورۀ قصص(٢٨)آيۀ ٥.

[٥] .اساس+و،با توجّه به مج،وز زايد مى‌نمايد.

[٦] .سوره احقاف(٤٦)آيۀ ٢٥.