روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٦٢ - ترجمه

كنى و بردارى به تو ايمان آريم و تو را تصديق كنيم و بنى اسرائيل را با تو بفرستيم.

موسى-عليه السّلام-مى‌خواست تا بنى اسرائيل را از چنگ و عذاب ايشان برهاند.چون موسى-عليه السّلام-دعا كرد و خداى اجابت كرد و عذاب از ايشان برداشت، إِذٰا هُمْ يَنْكُثُونَ ،كه ديدى ايشان عقيب آن عهد مى‌شكستند [١]،و «اذا»مفاجات است كه شرح داديم،و زجّاج گفت:معنى او هناك باشد،ظرف زمان است كه در جاى ظرف مكان استعمال مى‌كنند على التّوسّع.و قوله: إِلىٰ أَجَلٍ هُمْ بٰالِغُوهُ ،يعنى تا به وقت عذاب ايشان از غرقى كه وقت زده بوديم.و«نكث»نقض عهد باشد تشبيها بنكث الغزل،و آن تاب بازدادن ريسمان باشد،قال اللّه تعالى:

كَالَّتِي نَقَضَتْ غَزْلَهٰا مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكٰاثاً ، [٢]و النّكث الغزل المنقوض،و منه

قوله -عليه السّلام-لا امير المؤمنين علىّ: انّك ستقاتل النّاكثين و القاسطين و المارقين.

فَانْتَقَمْنٰا مِنْهُمْ ،حق‌تعالى گفت:چون چنين كردند من از ايشان انتقام بكشيدم به آن‌كه ايشان را در دريا غرق كردم.و«انتقام»كينه كشيدن باشد،و«يمّ»دريا بود.

قال ذو الرّمّة [٣]:

داويّة و دجى ليل كأنّهما يمّ تراطن في حافاته الرّوم
و قصّه غرق فرعون و قومش رفته است طرفى،و باقى گفته شود در سورۀ يونس-إن شاء اللّه تعالى. بِأَنَّهُمْ ،«با»مجازات راست،چنان كه:فعلت بك كذا بما فعلت،يعنى بجزاء ما فعلت و بعوض [٤]ما فعلت،و«أنّ»مع اسمها و خبرها في موضع المصدر،و المعنى اغرقناهم بتكذيبهم بآياتنا،به دروغ داشتن آيات ما را و غفلت ايشان از آن،و آن‌كه از آن بى‌خبر بودند و علم به آن حاصل نكردند.

و در ضمير«عنها»خلاف كردند،بعضى گفتند:راجع است به آيات، يعنى غافل بودند از تفكّر و تأمّل در آيات،و بعضى گفتند:از نقمت،يعنى از