روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٠ - ترجمه

عذابى را [١]كه صورت مكر دارد بر سبيل استدراج،كما قال اللّه تعالى:

سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَعْلَمُونَ [٢] ،و معنى آن بود كه خداى تعالى براى استظهار حجّت چندان كه بنده گناه بيشتر كند [٣]،او را نعمت و تندرستى بيش دهد تا او پندارد كه آن خود چنان مى‌بايد.آنگه ناگاهى [٤]عذاب فرستد او را و هلاكش كند،و اين با مكر ماند.و اصل«مكر»پيچيدگى [٥]بود،و مكّار پيچنده [٦]باشد و كارش پوشيده،و منه ساق ممكورة،أى محكمة الخلق،قال ذو الرّمّة [٧]:

عجزاء ممكورة خمصانة قلق عنها الوشاح و تمّ [٨]الجسم و القصب
و خليل گفت:مكر الرّجل اذا التفّ تدبيره على مكروه صاحبه. فَلاٰ يَأْمَنُ مَكْرَ اللّٰهِ ،از عذاب خداى ايمن نباشند [٩]مگر زيانكاران.و رفع او بر فاعليّت است،و«الّا»از روى اعراب به مثابت لغو است.اگر گويند [١٠]:پيغامبران خداى از عذاب خداى ايمن باشند و خاسر نه‌اند،چرا گفت: فَلاٰ يَأْمَنُ مَكْرَ اللّٰهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْخٰاسِرُونَ ؟جواب گوييم:يك وجه آن است كه ايشان نيز از عذاب خداى ايمن نباشند [١١]در حقّ كافران و عاصيان و در حقّ خود براى آن ايمن باشند كه ايشان چون مأمون الخطأ و الزّلل باشند و عقاب بر گناه باشد و در حقّ ايشان گناه صورت نبندد،ازآنجا ايمن باشند.

وجه دگر آن‌كه:از عذاب خداى ايمن نباشند بر وجه جهل به حكمت [١٢]خداى الّا گروه زيانكاران،و امن ايشان از جهل باشد،و امن انبيا و اولياء از ايمن بكردن خداى باشد ايشان را چون خداى تعالى ايشان را ايمن بكرد از آن وجه ايمن ببودند [١٣].