روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٨ - ترجمه

شترى آبستن است به او،بزاد چنان كه مادر به بچّه بزايد.و نيز او را شربى بود از آب روزى،و بر دگر روز هم چندان كه آب خورده بودى شير بدادى-چنان كه در قصّه بيايد.

فَذَرُوهٰا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللّٰهِ ،رها كنى [١]اين شتر را تا در زمين خدا مى‌خورد و مى‌چرد،و جزم«تأكل»به جواب امر است و در عربيّت رفع روا باشد«تأكل»أى آكلة في موضع الحال. وَ لاٰ تَمَسُّوهٰا بِسُوءٍ ،و دست به اين شتر دراز مكنى [٢]به بدى و او را بدى مرسانى [٣]. فَيَأْخُذَكُمْ ،كه پس بگيرد شما را عذابى به‌دردآرنده.و نصب فَيَأْخُذَكُمْ ،بر جواب نهى است به«فا»به اضمار«أن»،و مراد به«سوء» عقر است يا نحر،و حمل او بر عموم اولى‌تر باشد.

وَ اذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفٰاءَ مِنْ بَعْدِ عٰادٍ ،و ياد كنى [٤]چون شما را خليفه كرد در زمين از پس عاد،يعنى زمين از عاد بستد و به شما داد تا شما مالك زمين شدى [٥]پس از ايشان. وَ بَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ ،و شما را به ساكن زمين كرد و در زمين متمكّن كرد [٦]از منازلى و مساكنى كه به آنجا مى‌شدى [٧]،من قولهم:باء إذا رجع،و المبوّأ المنزل الّذي يباء اليه اى يرجع اليه،يقال بوّأته المنزل فتبوّأ،قال [٨]:

و بوّأت في صميم معشرها فتمّ في قومها مبوّؤها
تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهٰا قُصُوراً ،«تتّخذون»در جاى حال است،أى متّخذين من سهولها،جمع سهل من الارض،و آن زمين نرم باشد و خلاف او حزن باشد و جبل،تا از زمينهاى سهل كوشكها مى‌سازى [٩]. وَ تَنْحِتُونَ الْجِبٰالَ بُيُوتاً ،و از كوهها خانه‌ها مى‌گيرى [١٠].و حسن بصرى خواند:«تنحتون»بفتح الحاء،براى حرف