در اعراب،چون«غير»استثنا بود،يقول:ما جاءنى رجل غير زيد و ما رأيت رجالا غير زيد و ما مررت برجل غير زيد،چنان كه گويى:الّا زيدا و الّا زيدا و الّا زيد بر بدل.و چون صفت باشد تابع موصوف بود در اعراب.آنگه ايشان را گفت: إِنِّي أَخٰافُ عَلَيْكُمْ عَذٰابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ،من بر شما مى‌ترسم از عذاب روز بزرگ-و آن روز قيامت است-و«عذاب»،المى مستمر باشد و باشد كه بحق باشد و باشد كه نباشد.امّا«عقاب»جز مستحق نباشد،و«خوف»اگرچه اصل او ظن باشد،اين جا علم است چنان كه به معنى علم نيز استعمال كنند و خوف با علم باشد و اگرچه با ظنّ بيشتر بود،چنان كه يكى از ما از مرگ و گور و قيامت ترسد،اگرچه اين‌همه يقين داند.

قٰالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ ،گفتند جماعتى قوم او.در«ملأ»دو قول گفتند:يكى آن‌كه جماعت باشد از مردان خاصّة دون زنان،كالقوم و النّفر و الرّهط.و براى آنشان ملأ خواند كه محافل و مجامع مملو بكنند.و قولى ديگر آن است: [١]ملأ اشراف و رؤسا باشند،لانّهم يملئون العيون و القلوب هيبة و جلالة.و ازآنجاست قول رسول -عليه السّلام-بعضى انصاريان را روز بدر،چون گفت:

(ما رأينا الا عجائز صلعا)، ما مردمانى [٢]پير اصلع را ديديم.رسول-عليه السّلام-گفت:

(اولئك الملأ من قريش) ، ايشان سادات و اشراف قريش‌اند.و«قوم»جماعت مردان باشند بى‌زنان،لقيامهم الامور دون النّساء،و منه قوله تعالى: اَلرِّجٰالُ قَوّٰامُونَ عَلَى النِّسٰاءِ [٣]-الآية.و بيان اين قوله: لاٰ يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسىٰ أَنْ يَكُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لاٰ نِسٰاءٌ مِنْ نِسٰاءٍ [٤]،قوم را در برابر زنان نهاد به بدل رجال اين جماعت از قوم او گفتند: إِنّٰا لَنَرٰاكَ فِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ [٥]،ما تو را در ضلال و خسار و گمراهى ظاهر مى‌بينيم.و در«نراك» سه قول گفتند:يكى آن‌كه رؤيت به معنى علم است،دوم آن‌كه به معنى ابصار

[١] .مج،وز،مل،لت+كه.

[٢] .آف:مردانى.

[٣] .سورۀ نساء(٤)آيۀ ٣٤.

[٤] .سورۀ حجرات(٤٩)آيۀ ١١.

[٥] .سورۀ اعراف(٧)آيۀ ٦٠.