و اين آيت را دو تأويل است:يكى آن‌كه نسيان از ايشان حقيقت باشد و از خداى تعالى مجاز بر سبيل ازدواج،چنان كه گفت: وَ جَزٰاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهٰا [١]،و قوله: فَمَنِ اعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ [٢]،و قوله: وَ إِنْ عٰاقَبْتُمْ [١٥٤-ر] فَعٰاقِبُوا بِمِثْلِ مٰا عُوقِبْتُمْ بِهِ [٣].

دوم آن است كه:نسيان از هر دو جانب ترك باشد،خداى تعالى گفت:

ايشان طاعت [٤]رها كردند،من نيز ثواب ايشان رها كردم.و وجه سيم [٥]آن‌كه:با ايشان در دوزخ معاملۀ منسيّان و فراموشان رود تا ايشان آنجا مخلّد و مؤبّد باشند چون كسى كه فراموش كنند.و در شاهد كسى را كه در زندان مخلّد خواهند داشت [٦]تا بميرد،گويند:او [٧]را به زندان فراموشان برند [٨].وجه چهارم در او آن است كه:اهل بهشت ايشان را فراموش كنند ازآنجا كه به لهو و بطر خود مشغول باشند،و اين نسيان را خداى تعالى با خود اضافت كرد براى آن‌كه سبب نسيان اهل بهشت به اشتغال [٩]به لهوات و شهوات از جهت [١٠]خداى باشد،و امّا على طريق [١١]قوله: إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللّٰهَ [١٢]،أى يؤذون اولياء اللّه،و اين وجوه همه نيك است و محتمل در تاويل است آيت را [١٣].و مراد به«دين»در آيت ملّت و طريقت است،و اقسام او در سورة الفاتحة گفته شده است.

و اصل«لهو»از انصراف بود و هو صرف الهمّ بما لا يحسن به صرفه،و

[١] .سورۀ شورى(٤٢)آيۀ ٤٠.

[٢] .سورۀ بقره(٢)آيۀ ١٩٤.

[٣] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ١٢٦.

[٤] .مج،وز+من.

[٥] .مج،وز:سه‌ام،آج:سوم،لب:سيوم.

[٦] .مج،وز،مل،لت:خواهند داشتن.

[٧] .مج:آن.

[٨] .مج:بردند.

[٩] .اساس،آج،لب،بم آف:استشغال،با توجه به مج،وز تصحيح شد.

[١٠] .مج،وز،مل:از قبل.

[١١] .آج،لب:طريقة.

[١٢] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٥٧.

[١٣] .مج،وز،لت:محتمل در تأويل آيت.