روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥ - ترجمه
وَ إِنْ هُمْ إِلاّٰ يَخْرُصُونَ ،و ايشان جز دروغ نمىگويند.و الخرص:الكذب،و الخرص:الحرز [١]، لأنّ فيه خلافا و تفاوتا،و اصل خرص قطع باشد قال الشّاعر:
ترى قصد المرّان [٢]فيهم كانّه
تذرّع خرصان بايدى الشّواطب
يعني،جرائد تقطّع [٣]طولا فيه يتّخذ منه بوارىّ الحصر [٤]و جوى كه از جوى [٥]بازبرند آن را«خريص»خوانند و خرص گوشواره مفرد باشد و خرص عود باشد براى آنكه مخالف باشد امثال [٦]خود را بهبوى.
مفسّران گفتند:سبب نزول آيت آن بود كه كافران مردار مىخورند [٧].چون مسلمانان بر ايشان عيب كردند گفتند: [٨]اين عيب بر شماست.[١٠٧-پ]كه آنچه شما مىكشيد مىخوريد و آنچه خداى مىكشد نمىخوريد،خداى تعالى اين آيت فرستاد كه اگر كسى طاعت ايشان دارد در مردار خوردن ضالّ باشد از ره شرع،خداى حقتعالى به اين دو كلمه هر دو گروه را ذكر كرد هم آنان را كه دروغ از سر گمان گويند هم آنان را كه دروغ بقصد گويند.و در آيت دليل است بر بطلان قول اصحاب معارف،براى آنكه حقتعالى گفت ايشان تابع گمانند،و علم بخلاف ظنّ باشد.و نيز دليل است بر بطلان قول ايشان كه گفتند:خداى تعالى وعيد نكند آن را كه او حق نشناسد براى آنكه آيت مورد وعيد و تهديد دارد.
قوله: إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ مَنْ يَضِلُّ [٩]عَنْ سَبِيلِهِ ،حقتعالى در اين آيت باز
[١] .كذا در اساس و همۀ نسخۀ بدلها،بجز آنكه نقطه ندارد.
[٢] .آج،لب،لت:الميران.
[٣] .مل،آج،لب،آف:بقطع.
[٤] .اساس،آن:الحصور؛آج،لب،بم،آف:الحضور،با توجّه به مل و لت و معنى لغت،تصحيح شد.
[٥] .مج،وز،آج،لب،لت+بزرگ.
[٦] .مج،وز:از مثال.
[٧] .وز،مىخورند.
[٨] .اساس،آج،لب،بم،آن:گفت،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٩] .اساس،آج،لب،بم،آف،آن:بمن ضلّ،با توجّه به مج و ضبط آيه در قران مجيد تصحيح شد.