امّا آن‌كه خداى تعالى شايد تا اجابت دعاى كافر كند،در او خلاف كردند.ابو على جبّائى گفت:نشايد،براى آن‌كه در اين معنى تعظيم او باشد، خداى [١]تعظيم نكند كافر را.ابن الأخشيد [٢]گفت:روا باشد كه دعاى كافر اجابت كند چون در اجابت او مصلحتى داند او را يا بعضى مكلّفان را،و اين قول درست‌تر است.حق‌تعالى گفت:من انظار تو كردم تا به وقت مصلحت،يا تأخير عذاب تو كردم تا به روز قيامت.

قٰالَ فَبِمٰا أَغْوَيْتَنِي ، [٣]آنگه حق‌تعالى حكايت كرد از ابليس آنچه او گفت عند اين حال گفت ابليس [٤]گفت:بار خدايا!با اين اغواء كه مرا كردى،و در اين«با» [٥]چند قول گفتند،يكى آن‌كه:به معنى«مع»است،كقولهم:اخذه برمّته،[أى مع رمّته] [٦]و اشتريت الدّار بآلاتها،أى مع آلاتها،و معنى آن‌كه:بار خدايا!با آن‌كه مرا اغوا كردى من چنين كنم،و قولى دگر آن است كه:«با»به معنى«لام»است،يعنى براى آن‌كه مرا اغوا كردى من بنشينم.و سيم [٧]آن‌كه:«با»قسم است،أى بحقّ اغوائك ايّاى،بحقّ اغواى تو مرا،و وجه بهترين آن است كه:اين«با»بدل است، يعنى به بدل آن‌كه تو مرا اغوا كردى من چنين كنم،[١٣٨-ر]من قول الشّاعر [٨]:

فلئن فلّت [٩]هذيل شباه لبما كان هذيلا يفلّ
و اين وجه را بيان كرده‌ايم پيش از اين در نظاير اين آيت.و در معنى

[١] .مج،وز:و خداى تعالى.

[٢] .مج،وز،مل،آج،لب،لت:ابن الاخشاد.

[٣] .اساس و همۀ نسخه بدلها: قٰالَ رَبِّ بِمٰا أَغْوَيْتَنِي ،سورۀ حجر(١٥)آيۀ ٣٩،با توجه به ضبط قرآن مجيد و آيۀ مورد بحث تصحيح شد.

[٥] [٤] .اساس و همۀ نسخه بدلها:باب،با توجه به مورد بحث و اشاره به قرائن بعدى،تصحيح شد.

[٦] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز و سياق عبارت افزوده شد.

[٧] .مج،وز،لت:سه‌ام،آج،لب،آف:سيوم.

[٨] .مج،وز+شعر.

[٩] .اساس،مج،مل،آف،لت:قلت،با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.