قوله: وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ -الآية،اين آيت خطاب است رسول را -عليه السّلام-و مراد او و جملۀ امّت،گفت:اگر اطاعت دارى بيشترين اهل زمين را تو را از راه حق ببرند براى آن‌كه بيشتر اهل زمين كافر بودند در آن‌وقت.و «طاعت»امتثال امر باشد با ارادت هرگه كه مطيع دون مطاع باشد در رتبت،و اجابت،مراد سايل به دادن باشد بر وفق سؤال او و رتبت بين المجيب و المجاب معتبر است،برعكس آن‌كه بين المطيع و المطاع باشد بر قول بعضى،و درست آن است كه در رتبه معتبر نيست در سؤال و جواب سواء اگر سؤال علمى باشد و اگر سؤال امرى از امور،بل شايد كه مثل از مثل پرسد و خواهد و دون از فوق و فوق از دون،و اكثر افعل تفضيل باشد از كثير،و گفته‌اند:طاعت در آيت به معنى اجابت است براى آن‌كه چون خطاب با رسول باشد(اكثر من فى الارض بل جميع من فى الارض)در رتبت دون اواند،پس طاعت او ايشان را صورت نبندد،و امّا اگر موافقتى باشد اجابت بود،چنان كه شاعر گفت [٢]:

ربّ من انضجت غيظا صدره قد تمنّى لى موتا لم يطع
اى لم يجب براى آن‌كه مرگ به خداى تعلّق دارد و آنچه او كند با ما اجابت باشد نه طاعت،آنگه وصف كرد كافران را به آنچه صارف بود از اجابت دعوت ايشان به آن‌كه گفت: إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ ،اين كافران متابعت نمى‌كنند الّا گمان را.و،آنگاه [٣]،خطا بود و گاه،صواب.پس ايمن نباشند و اعتماد نكنند كه خطاست يا صواب و«ان»به معنى«ما»ى نافيه است و«ظنّ»گفتند معنى [٤]باشد كه قوى بكند به نزديك ظانّ كه مظنون چنان است كه او گمان برد با آن‌كه روا دارد كه برخلاف آن باشد.و در اين حدّ كه گفتند بس كشف نيست.

[١] .لت:واو.

[٢] .مج،وز+شعر.

[٣] .اساس،بم،آف،آن+و از آنگاه كه چون معناى محصلى نداشت زايد مى‌نمود.

[٤] .مج،وز،بم:معينى.