مال ندارد و يكى را خلقت بر وجهى و يكى را برخلاف آن وجه تا چنان كه مصلحت شناخت كرد آنگه اين را به«لام»غرض بيان كرد و گفت:اين براى ابتلا و امتحان كردم تا ابتلا كنم هركس را در آنچه او را داده باشم از نيك و بد و ضيق و سعت [١]و صحّت و سقم،و امتحان را تفسير داده‌ايم در چند جاى و تكليف صورت امتحان دارد و بيان اين آيت: [٢]خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَيٰاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً [٣]،و الّا حقيقت ابتلاء بر خداى [٤]روا نباشد كه او عالم الذّات است و امتحان آن كند كه نداند تا بداند جز آن است كه حق‌تعالى در تكليف،معاملۀ آنان مى‌كند كه امتحان كنند تا آنچه ندانند بدانند پس صورت صورت امتحان دارد و معنى تكليف.آنگه وصف كرد خود را به آن‌كه سريع العقاب است با [٥]آن‌كه موصوف است به حلم و آن‌كه تعجيل نكند به عقاب تا بازنمايد كه كلّ ما هو آت قريب،كه هرچه آن آمدنى است نزديك است،و مثله قوله: وَ مٰا أَمْرُ السّٰاعَةِ إِلاّٰ كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ [٦].دگر آن‌كه:روا بود كه آن [٧]عقوبت كه ايشان مستحقّ آنند در دنيا بكند،پس سريع العقاب باشد و اين براى آن گفت تا ايمن نباشند از عقاب او حالا بعد حال.آنگه گفت:با آن‌كه سريع‌العقاب‌ام و اگر خواهم زود بگيرم و سخت بگيرم. لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ،آمرزنده و بخشاينده‌ام.در برابر عقاب،مغفرت و رحمت گفت و ثواب نگفت تا بهتر دعوت كند مكلّفان را با [٨]امتناع از فعلها كه برآن مستحقّ عقاب باشند.

[١] .مج،وز:و وسعت.

[٢] .مج،وز،لت+قوله،مل:قوله تعالى.

[٣] .سورۀ ملك(٦٧)آيۀ ٢.

[٤] .مج،وز،لت+تعالى.

[٥] .اساس:به،با توجه به مج،وز تصحيح شد.

[٦] .سورۀ نحل(١٦)آيۀ ٧٧.

[٧] .آج،لب:از.

[٨] .مج:يا،لت:تا.