تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٤٤ - اين هم يك قانون روانى با اهميت كه هنگامى كه يكى از فعاليتهاى روانى سركوب شود ، فعاليت ديگرى قدرت بيشتر پيدا مى كند

بايد دانست كه انجام يافتن اين عمل به طور انكار ناپذير امكانهاى تمتع ولذت را تقليل مى دهد ، زيرا شادى ومسرت حاصل از اقناع يك غريزهء آزاد وغير مقيد ، به مراتب شديدتر از فرو نشاندن وراضى ساختن يك غريزهء رام شده ومقيد است . . . مى توان با حفظ تمايل غريزى ولى يا هدايت آن به طرف مقاصد وموضوعهاى ديگر به قسمى در مقابل رنج از خود دفاع نمود . با اتخاذ اين رويه ، ديگر جهان خارجى با اجراى تمايلات انسان مخالفت نخواهد كرد .
عمل مزبور كه عبارت از تغيير شكل دادن به هدفهاى نخستين غرايز است . تصعيد خوانده مى شود ودر اثر آن ، از كار هوش وفعاليت روح لذت بيشترى نصيب شخص خواهد گرديد واز سرنوشت چندان كارى به زيان او ساخته نخواهد بود . » [١] دو نكته اساسى در عبارات فوق ديده مى شود كه بايد مورد دقت قرار گرفته ودر نتايج خود مكتب فرويد تجديد نظر به عمل آورد :
نكتهء يكم - مى گويد : « خواهشها وتمناهاى روحى كه در مقابل اصالت حقيقت تسليم مى شوند . موجب تسلط بر غرايز مى گردند « معلوم مى شود كه اصالت حقيقتى بر خواهشها وتمناهاى روح مطرح است كه مى خواهد بر غرايز مسلط شود .
نكتهء دوم - « منتهى چون عدم ارضاى غريزه هاى رام شده به اندازهء عدم ارضاى غرايز آزاد دردناك نيست . . . » تعبير غرايز آزاد [ كه معلوم نيست چگونه فرويد با آن نظريات ميكانيكى كه در درون آدمى دارد ، ابراز شده است ؟ ] صريح در اين است كه غرايز طبيعى در فعاليتهاى خود زنجير اجبارى به دست وپاى روان آدمى مى بندد وآن آزادى روانى كه ايده آل مطلق همهء انسانها است ، در نيروها وفعاليتهاى عالى وبه اصطلاح فرويد در فعاليتهاى تصعيدى روح بارور مى گردد . جملات بعدى عبارت فرويد فوق العاده جالب است كه مى تواند ادعاى جلال الدين

[١] انديشه هاى فرويد ، ص ١١٠ و ١١١ . .