تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٨٠ - ١٠ - دو حركت متضاد ماده و روان چگونه هماهنگ مى گردند ؟

وحركت ودگرگونيش را در آيينهء ذهن خود منعكس مى سازند وبس ، بلكه بكوشيد واز بيابان خشك جمود وركود بگذريد وخود را در روى امواج حركت وتحول درياى هستى دريابيد .

رو به دريا زان كه ماهى زاده اى همچو خس در ريگ چون افتاده اى خس نه‌اى ، دور از تو رنگ گوهرى در ميان موج وبحر اولىترى
١٠ - دو حركت متضاد ماده وروان چگونه هماهنگ مى گردند ؟
امواج وقوانين وپديده هايى است مخصوص به اجزاى كالبد مادى جانداران وموجود انسانى ، امواج وقوانين وپديده هاى ديگرى است مخصوص به ماهيت حيات جانداران وروان آدمى اين دو سپاه متضاد چگونه با يكديگر تكاپو وهماهنگى دارند ؟

بحر تن بر بحر دل بر هم زنان در ميانشان برزخٌ لا يبغيان
آيا پلى ميان ماده وحيات واحساس وجود دارد ؟ اگر چنين پلى وجود دارد ، از چه نوع است ؟ واگر پلى ميان ماده وحيات واحساس وجود ندارد ، اين دو نوع متضاد از امواج وقوانين وپديده ها چگونه دست ائتلاف بهم داده وبراه افتاده‌اند ؟ چگونه بايد تصور كرد كه ماده وتموجات وقوانينش معلولى به وجود بياورد كه برگردد به خود علتى كه آن را به وجود آورده است ، پيروز شود وحكومت كند ؟ در جويبار تحول وگرديدنها ومجراى اثبات ونفىهاى ناخود آگاه چه جهشى رخ مى دهد كه يك حقيقت آگاه بروز مى كند وبالاتر مى رود وحتى به خود آگاهى هم مى رسد ، وباز بدون اين كه توقف كند ، بالاتر مى رود وخود آگاهى خود را هم مانند يك نمود خارج از خود برمى نهد وبه آن خود آگاهى آگاه مى شود وتحليل وتفسيرش مى كند وبدين ترتيب مى تواند خود آگاهى درجهء دوم را هم براى خود مطرح كند ؟ آيا اين برنهادنهاى پى در پى وعالى وعالىتر را مى توان تحليل وتجزيه نموده هر يك از سهام آب وساير عناصر ومواد را كه در كالبد مادى از جهان مادى عينى