تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ١٩٢ - آيا تردد در سر چند راهىها دليل اختيار است ؟

( شيطان گفت : به جهت آن كه تو مرا گم راه كردى در كمين فرزندان آدم كه در صراط مستقيم مى روند خواهم نشست [ آنان را از روش در صراط مستقيم باز خواهم داشت ] ) .
« فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه ومَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ٩٩ : ٧ - ٨ . » [١] ( پس هر كس بوزن ذره‌اى خير انجام بدهد ، آن را خواهد ديد وهر كس بوزن ذره‌اى شر انجام بدهد ، آن را خواهد ديد ) .
« لا يَعْزُبُ عَنْه مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي اَلسَّماواتِ ولا فِي اَلأَرْضِ ٣٤ : ٣ » [٢] ( به مقدار وزن ذره‌اى در آسمانها وزمين از خدا دور نيست [ از علم او غايب ومخفى نيست ] ) .


((٤٠٨)) در تردد مانده‌ايم اندر دو كار اين تردد كى بود بىاختيار ؟

((٤٠٩)) اين كنم يا آن كنم كس گويد او كه دو دست وپايش بسته است اى عمو
آيا تردد در سر چند راهىها دليل اختيار است ؟
اگر راه كار از طرف عوامل ضرورى كه انسان را دست بسته به زنجير معلول خود مى كشند ، منحصر ومتعين باشد ، جاى ترديد نيست كه رفتن راه مفروض از روى اجبار خواهد بود .
اما در صورتى كه عوامل ضرورى چه از درون وچه از برون راه معين را براى هدفى كه منظور است منحصر ومتعين ننموده باشد ، بلكه دو يا بيش از دو راه براى رسيدن به هدف پيش پاى آدمى گسترده شود وهيچ يك ترجيح چشمگير بر ديگرى

[١] سوره الزلزال ، آيهء ٧ و ٨ . .
[٢] سوره سبا ، آيهء ٣ . .