رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٦ - التلويح الاول فى قول جملى و اشارات الى المقولات

وقع الاحتراز من كون الانسان فى الخطب و الوتد فى الحايط و لجزئىّ فى الكلّى و الشي‌ء فى الزمان و المكان بالقيد الاوّل، و عن كون الجزء فى الكلّ بالقيد الثانى، و الذى هو فى المحلّ: منه ما يستغنى المحلّ عنه فى قوامه فيتقوّم هو[١] دونه و منه ما لا يستغنى، و الاوّل‌[٢] يسمّى عرضا و محلّه موضوعا بالاضافة اليه و الثانى صورة و محله هيولى و ان كان الهيولى قد تقال على محلّ‌[٣] بالنسبة الى الصورة الغير الحاصلة بعد و بالنسبة الى الحاصلة يسمّى موضوعا فيكون واقعا بالاشتراك على هذا و على اعتبار[٤] الاضافة الى العرض، و العرض لا يغيّر جواب ما هو و الصورة مغيّرة، و اعتبر بثوب‌[٥] اسود ابيضّ‌[٦] و ماء صار هواء و عدم تغيّر الجواب فى الاوّل و تغيّره فى الثانى. فالعرض هو الموجود فى الموضوع و الجوهر هو الموجود لا فى موضوع سواء[٧] استغنى عن المحلّ اصلا او حلّ و لم يستغن المحلّ عنه كالصور[٨]، و اقسام الجوهر[٩] اربعة: جسم و جزءاه‌[١٠] الهيولى و الصورة و الخارج عن هذه‌[١١] الاقسام الثلاثة المفارقات‌[١٢] و لم يخرج عن هذه الاقسام من انّه امّا جسم او احد جزأيه او غيرها (٣) فصل و من خاصيّة الجوهر انه ليس‌[١٣] له ضدّ على اصطلاح الحكماء فانّ الضدّ عبارة عندهم عن ذاتين متعاقبتين على موضوع واحد و بينهما غاية الخلاف و البعد[١٤] و الجوهر لا موضوع له و ان غيّر لفظ الموضوع بالمحلّ فبعض‌

[١] فيتقوم هوCRS : فيتقوم‌K

[٢] و الاول‌KCS : فالاول‌R

[٣] على محل‌KCR :

على محله‌S

[٤] و على اعتبارKCR : و باعتبارS

[٥] بثوب‌KaCR : ثبوت‌KS

[٦] ابيض‌KCR : صار ابيض‌S

[٧] سواءCRS : سواء ان‌K

[٨] كالصورKC : كالصورةRS

[٩] الجوهرKS : الجواهرCR

[١٠] و جزءاه‌RS : اجزاؤه‌KC

[١١] هذه‌C :-KRS

[١٢] المفارقات‌KCR : المفارق‌S

[١٣] انه ليس‌rs : ان ليس‌KCN

[١٤] و البعدRS :-KC