درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٦٥ - شرح

هر دو اشتراك و نيز جهت امتياز باشد در نتيجه مركب بوده و هر مركب ناقص و مخلوق خواهد بود هم‌چنانكه واجب الوجود است صرف حقيقت علم و صرف حقيقت حيات و قدرت است و نيز واحد حقيقى است كه بر موجودات قاهر است و همه بقيام كبريائى او وابسته‌اند.

و چنانچه صفت در يكى از آن دو بنحو شديد و ديگرى به نحو ضعيف باشد تشبيه لازم نخواهد بود.

لفظ يا مشترك لفظى است مانند كلمه عين كه حدود هفتاد معنى از آن استفاده مى‌شود و يا بطور حقيقت و مجاز است مانند اشتراك بر شخص شجاع و نيز بر حيوان مفترس گفته مى‌شود و يا متواطى است كه بر همه افراد بدون تفاوت كمال و شدت صادق است.

قسم ديگر عبارت از عنوان كلى مشترك است مانند وجود كه حقيقت آن مقول به تشكيك است مثل نور كه انواع بى‌شمار و مقول بتشكيك خواهد بود و يا مثل علم كه از شدت بى‌نهايت و ضعف قياس بيكديگر نخواهد شد مثلا علم ذاتى ساحت كبريائى و علم فردى از بشر بامر خارجى هر دو از مقوله علم هستند ولى از شدت و ضعف نميتوان هر دو را بيكديگر قياس نمود علم ساحت كبريائى او ذاتى ازلى و ابدى است و علم بشر زايد بر ذات و حصولى از خارج و معرض نسيان است.

هم‌چنين نور ذاتى حقيقى قائم بذات كه شدت وسعه آن عوالم امكانى را فرا گرفته زياده بر تصور است و نور شمع كه شعاع چند سانتى‌متر زياده ندارد هم‌چنين علم ذاتى حقيقى ساحت كبريائى كه حقيقت آن انكشاف ظهور همه اشياء بطور دائم و شائبه جهل در آن نمى‌باشد و بعض اقسام علم عرض و انفعال و ناقص است مثل علم افراد بشر كه جسمى را از بعيد مشاهده نمايند كه از هر لحاظ مجهول است.

اين دو حقيقت را نبايد قياس بيكديگر نمود بالاخره مفاهيم بسيارى از لحاظ شدت و ضعف مراتب تشكيك و مختلف دارد و گر چه مرادف و در لفظ يكى هستند