درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٤٩ - قوله(ع) المشيئة محدثه

از آن تعبير به مشيت و اراده مى‌شود و حكم و حركت جوارحى بسوى مقصد اين مبادى در اثر ضعف وجودى بشر است و در ساحت قدس ربوبى همان علم بصلاح نظام كه علم ازلى و ذاتى و لازم فياض على الاطلاق است اتصاف بمشيت ذاتى اجمالى مى‌شود كه لازم علم بصلاح نظام است و اين مشيت علم بصلاح ازلى و از جمله صفات كبريايى است يعنى بصورتها العلمى موجودات نظام امكانى بر حسب علم بصلاح و مشيت و فيض على الاطلاق از ازل به پيشگاه قدس ربوبى حضور داشته چه قبل از اين در نظام خلقت و پس از خلقت جهان همان علم بصلاح و مشيت بعرصه ظهور درآمده است.

نتيجه اينكه اراده و مشيت و علم بصلاح نظام امكانى از جمله صفات ذاتى و ازلى است و قبل از خلقت بصورتها العلمى موجودات به پيشگاه ربوبى حضور داشته و دارند و پس از انبساط نظام خلقت هر يك از موجودات بوجودها العينى الخارجى طبق قضاء و تقدير مورد مشيت قرار گرفته است و اين مشيت تفضيلى عبارت از ظهور همان موجودات جهان بصورتها العلمى است.

آيات كريمه‌ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌ ناظر باين معنا است مشيت و اراده امور جزئيه از افعال بشر و نظاير آنها كه از آن تعبير به علم تفضيلى بحقايق اشياء مى‌شود كه به پيشگاه كبريائى حضور دارند و ساحت كبريائى علم و احاطه باشياء دارند به عين علم بذات كبريائى خود زيرا علم حقيقت واحده است و داراى مراتب اجمال و تفضيل بى‌نهايت است منافات ندارد صفت اضافه نيز باشياء داشته باشد.

بر اين اساس هر صفت ذات ثابت و ازلى بوده و ضد نخواهد داشت هم‌چنانكه ندّ و شبيه و حد ندارد زيرا موجود بوجود واجب احدى است و علم و اراده كه نسبت بافعال و حوادث است محكوم به حدوث و زوال و تضاد خواهد بود بالاخره علم و اراده نسبت بذات و اشياء قديم است و نسبت بفعل حادث خواهد بود.

آيه‌ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌ ناظر به مشيت بامور و حوادث است نه آنكه‌