درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٩٣ - قوله(ع) و ما أصابك من سيئة فمن نفسك
است و قابل جعل نيست يعنى ضديت و تضاد آب با آتش و يا نور با ظلمت بطور جعل تركيب نيست بلكه لازم روشنائى ضديت با ظلمت مىباشد از اين رو بعض موجودات جهان با يك ديگر ضديت دارد مانند روز با شب تابستان با زمستان علم با جهل فضيلت با رذيلت ايمان و كفر.
بالاخره تضاد لازم حد و ماهيت موجود است و قابل جعل نيست و نفى آن نيز امكان ناپذير است.
از اين رو حوادث خطرناك و ناگوار كه بر بشر رخ ميدهد ابدا استناد بساحت قدس ربوبى ندارد بلكه لازم نظام جهان طبع است و آنچه از مقام كبريائى پيوسته افاضه مىشود و همه ذرات ريز و كلان و همه طبقات موجودات را بيدريغ فرا ميگيرد نور هستى است كه خير و صلاح است و اعدام و تيرهگى و خطرها در اثر تضادى است كه موجودات با يك ديگر دارند و وقوع آنها بطور خاصى و بطور تصادف سبب آفات و خطر و رفع خير براى بشر خواهد بود.
در روايتى فضل بن سهل از امام على بن موسى الرضا عليه السّلام نقل نموده در حضور مأمون خليفه عرض نمود.
يا ابا الحسن مردم در افعال خود مجبور هستند امام عليه السّلام فرمود
اللَّه اعدل حق تعالى عادل
است هرگز بشر را اجبار نخواهد فرمود به عملى سپس او را عقوبت فرمايد.
راوى عرض نمود پس مردم مطلق عنان هستند هر چه را بخواهند بقدرت و قهر خود اقدام مىنمايند.
امام فرمود حق تعالى قاهرتر از آنست كه بتمام معنا افعال بشر را اختيار آنان گذارد و بخود آنان محول نموده هر چه خواهند اقدام نمايند بدون اينكه نيروئى بتواند آنان را كنترل نمايد هرگز اين چنين صحيح نيست بلكه هر چه بخواهند و اقدام نمايند ظهورى از علم و احاطه مقام كبريائى خواهد بود.
و نيز مفاد قول امام (ع)
(عملت المعاصى بقوتى اللتى جعلتها فيك)
يعنى