درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٧٧ - قوله(ع) ظاهرا باطنا

فرموده است و از آن است ماده صفت قيوميت كه قوام همه موجودات و نظام جهان بر ساحت ربوبى است.

بديهى است كه قيام بمعناى بپاخاستن است و بر بشر اطلاق مى‌شود هرگز تناسبى با معناى قيام بقسط و تدبير جهان ندارد و لفظ واحد و مشابه است ولى از لحاظ معنا و مفهوم هيچ گونه تناسب و تشابه ميان آن دو نخواهد بود.

و از جمله صفات كمال ربوبى ناطق است باينكه نيروى نطق و ادراك كليات و احاطه بامور معنوى و غيبى را حق تعالى در كمون نيروى عاقله بشر نهاده است و آن را از حدود وجودى روان قرار داده است و از جمله امتياز و فضيلت بشر بر اساس نيروى نطق و ادراك حقايق و كليات است و داراى قوا و عوامل باطنى و ظاهرى است يعنى حواس جزئى باطنى و درونى و حواس ظاهرى كه همه عوامل و روزنه‌هاى روح و روان هستند كه بخارج ارتباط ميتواند داشته باشد.

قوله (ع): ظاهرا باطنا:

از جمله صفات مقام كبريائى آنست كه بذات كبريائى خود ظاهر و مجرد از غواشى است و هرگز مانع و عايقى نور كبريائى او را پنهان نخواهد نمود و همه موجودات كه ظهور و نمايشى دارند از پرتو فيوضات و نورانيت ساحت او است كه بآنها تابيده است ولى از نظر كمال ظهور ذاتى و آثار كبريائى باز از نظر قصور عقول قدسيه و هم‌چنين قصور عقول و افكار بشر كمال خفاء را دارد و خفاء كبريائى او خفا و نهانى نيست بلكه بكمال ظهور و شدت نورانيت است كه جهان را نمايش داده از اين جهت عقول از قصور خود نميتواند بر حريم كبريائى راه يابد و نيز از نظر رابطه خلقت و آفرينش كه سبب مباينت و فاصله ذاتى است مخلوق هرگز نميتواند به حقيقت فعل و اثر و خلقت از كتم عدم پى ببرد كه چگونه از عدم موجودات را بيرون مى‌آورد و هستى مى‌بخشد.