افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٧٧ - توضيح دو آيه

متفضل و منان و معطى و واهب و غافر الذنوب و الخطايا است. همه عقلاء اين مطلب را مى دانند مگر آن كه خدا باطن كسى را به نفاق، يا معصيت و يا تكبر مسخ كرده باشد.

او در امور ديگر مانند هدايت و ضلالت و توقف ايمان بر اذن خداوند و سپس در مورد جبر و اختيار اشارات ناقصى دارد.

او خيال كرده كه توقف ايمان بر اذن خداوند اختيار بنده را سلب مى‌كند، او چون بدون سواد مذهبى و دينى و فلسفى به قرآن مراجعه مى‌كند كه قهرا چيزى را نمى فهمد؛ بلى استناد مسببات به اسباب طولى و عرضى خود متفاوت است و آيات قرآن قواعد عقلى را مراعات كرده كه فهم آن ها تخصص مى خواهد كه او ندارد. و نيز مطابق قواعد عقلى در قرآن گاهى مسببات به علل و اسباب قريب و گاهى به اسباب و علل متوسط و گاهى به اسباب بعيد خود نسبت داده شده است كه بسيار دقيق و زيبا است.

آيات جبر و اختيار كه جمعى در آن اختلاف كرده اند، يك ذره بين خود تناقض ندارند، جمع بين آن ها امر بين امرين را نتيجه مى دهد كه ما اين موضوعات را در كتب كلامى خود به فارسى و عربى مفصلا بيان داشته ايم و لزومى در تكرار آن ها نمى بينيم.

توضيح دو آيه‌

وَ إِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ إِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَما لِهؤُلاءِ الْقَوْمِ لا يَكادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثاً، ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ». (سوره نساء، آيات ٧٨ تا ٧٩).

اين دو آيه دو مطلب بديع و عميق را بيان مى‌كند كه نشان گر علم گوينده آن است، افراد عوام و كم فكر چنين بوده اند و چنين هستند و چنين خواهند بود كه وقتى نعمتى و خوبى‌اى‌