افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٧٣ - نفى سؤال از إنس و جن

نفى سؤال از إنس و جن‌

«فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ» (الرحمن: ٣٩)؛ در اين روز (نه) از گناه إنسى پرسيده مى‌شود و نه از گناه جنى.

اولًا: در اين آيه إنس بر خلاف پاره‌اى از آيات ديگر بر جن مقدم شده است، كه شايد به خاطر توسعه و دائره سؤالات و حساب‌هاى آنان است.

ثانياً: تقدير طبع كلمات آيه، چنان است: «فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ» تا ضمير به ما قببل خود بر گردد، نه به ما بعد خود، كه علم نحو آن را قبول ندارد.

ثالثاً: اين آيه با آيات ديگر كه مى‌گويند در موقف از حساب به طور حتم سؤال از همه صورت مى‌گيرد، نوعى تنا قض دارد.

جوابى كه بسيارى از مفسرين داده‌اند اين است كه: قيامت مواقف متعددى دارد، بنابراين ممكن است در موقفى سؤال لازم باشد حتى از انبياى الهى‌ (وَ لَنَسْئَلَنَّ الْمُرْسَلِينَ)؛ ولى در موقف ديگر، سؤالى وجود ندارد مجرمين به علامات و سيماى خود شناخته مى‌شوند. و هكذا.

و به همين روش احتمالًا در چند مورد، ظواهر آيات را ازتدافع و تعارض به دور ساخته‌اند.

ولى مشكل اينجا است كه در قرآن و سنت هيچ دليل روشن و حديث معتبرالسندى به نظر نمى‌رسد كه تعدد مواقف را اثبات كند، هرچند كه مظنون است و چون تشكيلات قيامت با تشكيلات زندگى ما در كره‌ى زمين مخالف است، نمى‌شود به اين ظنى كه فى حد نفسه حجت نيست اعتماد كرد. (دقت شود)

در اين دنيا غالباً مردم بدكار و نيكوكار- خصوصاً در ابتدا- شناخته نمى‌شوند خيلى اوقات‌