افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٥٤ - نظر تفسير الميزان

مى‌نويسد: كلمه‌ى سماء را مقيد به دنيا كرد و فرمود: آسمان دنيا (نزديك‌تر يا پايين‌تر) را با چراغ هايى زينت داديم تا دلالت كند بر اينكه آسمانى كه قرارگاه ستارگان است نزيك ترين آسمان به كره‌ى زمين است؛ چون به حكم آيه‌ى‌ «خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً[١] ...» الملك: ٣ آسمانها طبقه، طبقه و بعضى فوق بعض ديگر قرار دارند و از ظاهر اين كه فرمود: آن را با چراغهايى زينت داديم و اينكه در آيه‌ى: «إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ» الصافات: ٦ صريحا فرموده كه اين چراغها عبارتند از ستارگان، بر مى‌آيد كه ستارگان همه، در آسمان دنيا و پايين‌تر از آن قرار دارند و براى زمين مانند قنديل هايى هستند كه آويزان شده باشند بعضى از مفسرين‌[٢] گفته‌اند: كواكب در همه‌ى آسمانها هستند؛ ولى از آنجايى كه براى مردم روى زمين چنين به نظر مى‌رسد كه در آسمان دنيا مى‌درخشد از اين جهت آنها را زينت آسمان دنيا خوانده.

و اين حرف صحيح نيست براى اينكه اگر ستارگان درهمه‌ى آسمانها پراكنده بودند، با در نظر گرفتن اينكه آسمانها صاف و شفافند، بايد ستارگان براى تمامى آسمانها زينت باشند، نه تنها آسمان دنيا[٣]

و اما اينكه آيه‌ى‌ «أَ لَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً؛ وَ جَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُوراً وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً» نوح: ١٦- ١٧؛ ماه و خورشيد را نور و چراغ هفت آسمان خوانده، دليل نمى‌شود بر اينكه ماه و خورشيد در هفت آسمان نور و چراغند؛ بلكه از آنجا كه روى سخن با ما، بوده كه شب و روز از نور اين دو كره استفاده مى‌كنيم، [لذا] آن دو را، نور و چراغ ناميده است.

[١] - هفت آسمان را طبقه طبقه آفريد.

[٢] روح المعانى ج ٨/ ٢٣٨

[٣] - ترجمه الميزان ج ٧١/ ٥٦٠