افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣١٨ - حساب سهل

تلاش به سوى پروردگار

«يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ» (الإنشقاق: ٦)؛ اى انسان تو به سوى پروردگارت تلاش خسته كننده اى دارى پس آن را ملاقات مى‌كنى.

ظاهراً اين آيه گويى اخبار از اين است كه مراد از انسان مطيع حق است كه به سوى پروردگار در حركت است و به عمل و يا به جزاى عمل خود در دنيا و آخرت مى‌رسد؛ ولى از تفصيلى كه در آيات بعدى مى آيد پيدا است كه مراد از كدح (تلاش خستگى) مذكور تلاش تشريعى مخصوص به مومنين نيست؛ بلكه تلاش تكوينى همه افراد انسان است چه كافر و چه مومن (دقت كنيد).

حساب سهل‌

«فَسَوْفَ يُحاسَبُ حِساباً يَسِيراً، وَ يَنْقَلِبُ إِلى‌ أَهْلِهِ مَسْرُوراً» (الإنشقاق: ٨)؛ گويا دادن نامه هاى حساب از پيش رو و به دست راست (قيامت جسمانى است) اولين خوشحالى مومنين است كه در حساب بعدى‌[١] او مسامحه مى‌شود و حساب زيادى ندارد ما از خداوند چنين تفضلى را توقع داريم؛ ولى دادن نامه از پشت سر به دست چپ زنگ بزرگ عذاب دايمى را به صدا در مى آورد (پناه به خدا) بعضى از مفسرين، اهل اصحاب يمين را حور و غلمان و غيره دانسته؛ ولى ممكن است اين اهل بعضى از خويشاوندان نزديك او را كه قبل از او به بهشت رفته نيز شامل شود و حتى برخى از ملائكه را اگر در معيت بهشتيهاى باشند؛ بلى آنانى كه اولًا به بهشت مى‌روند اهل شان غير از خويشاوندان مى‌باشند.

[١] - بعضى آِيات ديگر نيز مانند آيه ١٤ اسرى دلالت دارد كه حساب مردم متاخر از دادن نامه اعمال بندگان است.