افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٠٠ - چشمه ى سلسبيل

مى‌شود نفى سردى شديد را كه مسلماً همه‌ى مقربين و اصحاب يمين در همه بهشتيها از آن محفوظ هستند، قرينه‌اى بدانيم كه همه‌ى بهشتيها در همه‌ى بهشتيها، آن را نمى‌بينند.

بعضى از مفسرين ادعا كرده‌اند كه مراد آيه، اخبار از نبودن خورشيد و ماه نيست؛ بلكه مراد آن نفى تابش ناراحت‌كننده‌ى آن است.

اين ادعا را مى‌شود از ذكر نفى زمهرير دانست و گويا مراد، بيان اعتدال مرغوب هواى بهشت است؛ ولى به اين مقدار قرينه، رفع يد از ظهور قوى آيه براى محقق، ميسر نيست. واقع اين است كه بشر از هندسه كرات بهشت نسبت به ستاره‌ها، چيزى نمى‌داند ممكن است با هواى روشن بهشت‌[١] ستاره (=خورشيد) در هواى آن ديده شود.

چشمه‌ى سلسبيل‌

«عَيْناً فِيها تُسَمَّى سَلْسَبِيلًا» (الانسان: ١٨)؛ در بهشت، ابرار، از چشمه‌اى كه سلسبيل ناميده مى‌شود، مى‌نوشند. ظاهراً اين چشمه غيراز كوثر و چشمه‌ى تسنيم است. والله العالم و ممكن است تسنيم و سلسبيل يكى باشد؛ چون چشمه‌ى تسنيم همه براى آشاميدن مقربين است: «وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِيمٍ. عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ» (المطففين: ٢٧- ٢٨)؛ دريك نقل غير معتبرةالسند آمده است: «و المقربون يشربون من تسنيم بحثاً صرفاً و سائر المؤمنون ممزوجا».

ممكن است در بهشت چشمه‌هاى متعدد و متنوعى باشد: «إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي ظِلالٍ وَ عُيُونٍ» (المرسلات: ٤١)؛ مؤمنان در سايه‌ها، و چشمه‌ها جا دارند.

[١] - هواى روشن بهشت با اينكه قطعى است از ظل و ظلال كه در قرآن در مورد بهشت چند مرتبه آمده، اثبات مى‌شود؛ بلى در كره‌ى حساب كه مى‌گويند حرارت دارد، ممكن است خورشيد ديده شود.