افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٨٨ - هدايت ثانوى

اول: ملائكه با اينكه جسم لطيف و داراى روح مى‌باشند احساسات و عواطف ندارند و از عذابهاى فوق العادة دوزخ ناراحت نمى‌شوند.

دوم: ازحرارات دوزخ ضررى نمى‌بينند.

سؤال مهم اين جاست كه آيا جن كه نيز جسم لطيف است، همين دو صفت را دارند يانه؟ شهاب سنگها جن را مى‌كشد يا فرار مى‌دهد: «... فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً» (الجن: ٩)؛ بعيد نيست حقيقت اين دو جسم لطيف باهم اختلاف داشته باشند؛ مثلا ملائكه خوردن و آميزش جنسى ندارند و جن دارند؛ بلى ملائكه و جن ترس دارند كه نوعى از احساس است؛ جن جنس مرد دارد: «وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ ...» (الجن: ٦)؛ كه معلوم مى‌شود زنان هم دارد، در حالى كه ملائكه چنين نيست.

بعيد نيست با اشتراك هر دو در جسميت لطيف، دو حقيقت مختلف باشند. به نظر من اين احتمال راجح است هر چند دليل قاطعى بر آن نداشته‌باشيم.

به هر حال ازآيه‌ى: «لِيَسْتَيْقِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ ...» (المدثر: ٣١)؛ دانسته مى‌شود كه همين عدد نوزده در تورات نيز بوده است.[١]

هدايت ثانوى‌

«كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ...» (المدثر: ٣١)؛ هر كسى هدايت اولى را قبول نمايد خداوند او را دو باره هدايت مى‌كند. و هر كسى هدايت اولى عمومى را نپذيرفته باشد، و يا به او نرسيده باشد، صلاحيت هدايت ثانوى ندارد؛ يعنى تكامل ارواح تدريجى است؛ مانند متعلمين كه در فهم علوم از اسهل به سهل، و از آن به مطالب سخت مى‌رسند و به‌

[١] - چه در انجيل بوده و يا نبوده باشد؛ چون نصارى تورات را قبول دارند.