افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٧٧ - پاره اى ديگرى از آيات متعلقه به مقام

فرض كنيم حساب انسانها با مجازات و مكافات آنان و نيز تكليف و جايگاه قاصرين كه بيشتر ازاصحاب يمين و شمال (متعمدين و مقصرين) هستند تا يكصد [هزار] سال معين شود.

ميدان قيامت- كه عاده كره بسيار بزرگى است و روز قيامت يا دوره‌ى آن كه زمانى بسيار طولانى دارد، ممكن است مشتمل بر وقايع ديگرى باشد كه فعلًا هيچ نمى‌دانيم و ايراد گرفتن با جهل به واقعيتها، روش عقلاء، تاچه رسد به دانشمندان، نيست.

بلى اين تعارض باقى ماند كه دو آيه طول، روز مذكور را يك‌هزار سال بيان داشته و آيه‌ى معارج آن را، پنجاه هزار گفته است.

جواب اين تعارض اين است كه: ما در استظهار خود بر اين كه دو آيه در مورد قيامت نازل شده، بر سياق آيات اعتماد كرديم و سياق (خصوصيات سياق آيات قرآن)[١] دليل قابل اعتمادى نيست.

كسانى از مفسرين كه بر سياق اعتماد مى‌كنند و گاهى مبالغه را به جايى مى‌رسانند كه سياق را بين سوره‌ها نيز مورد اعتماد قرار مى‌دهند، سخت در مبالغه و اشتباه و گزافه‌گويى قراردارند. و قرآن را به كتابهاى مؤلفه‌ى علماء بشرى قياس كرده‌اند.

بنابراين وقتى از سياق غير قابل اعتماد بگذريم؛ مى‌گوييم مقصود از روز هزار ساله و روز پنجاه هزار ساله، براى ما معلوم نيست كه كدام روز هايى هست. و نيز مى‌گوييم طول روز قيامت به ما معلوم نيست و بيان روشنى از آن در قرآن وجود ندارد و خدا به همه چيز دانا مى‌باشد.

[١] - كه در بيست سال در مكه و مدينه در موضوعات مختلف نازل شده