افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٣٦ - معناى قرائت

اين، نظير گفتار هر نويسنده‌اى است كه در آغاز نامه‌اى كه به ديگرى مى‌نويسد سفارش مى‌كند كه اين نامه مرا بخوان، و به آن عمل كن، پس اينكه مى‌گويد: «اين» و يا مى‌گويد: «آن» خودش نيز جزو نامه است.

از اين سياق دو احتمال تأييد مى‌شود:

اول اينكه: اين آيات اولين آيات قرآن كريم است كه بر پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله و سلم) نازل شده.

دوم اينكه: تقدير كلام «اقرأ القرآن» و يا چيزى كه اين معنا را برساند مى‌باشد خلاصه مى‌خواهيم بگوييم آيه شريفه امر به مطلق قرائت نيست، و نخواسته با چشم پوشى از مفعول، فعل «اقرأ» را به طور لازم استعمال كرده باشد، و نيز منظور از اين دستور خواندن به مردم نيست و نخواسته با حذف متعلق (مردم) اقرء را در «اقرأ على الناس» استعمال كرده باشد، هر چند كه خواندن بر مردم هم يكى از اغراض نزول وحى است، همچنان كه در جاى ديگر فرمود: «وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‌ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِيلًا» (الإسراء: ١٠٦)[١] و نيز كلمه ى «اسم ربك» مفعول فعل «اقرأ» و حرف «باء» در آن زايده، و تقدير كلام «اقرأ اسم ربك»؛ يعنى بسم الله الرحمن الرحيم نيست.

و جمله ى «باسم ربك» متعلق است به كلمه‌اى تقديرى، نظير «اقرأ مفتتحاً» و يا «مبتداً باسم ربك» و ممكن هم هست متعلق به خود «اقرأ»، و حرف باء براى ملابسه (اتصاف) باشد، و اين منافات ندارد با اينكه بسم الله اول سوره، جزو سوره باشد، و تكرار آن نيست، چون در بسم الله، خود خداى تعالى كلام خود را با آن آغاز كرده، و در «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ» دستور مى دهد بندگانش خواندن را به نام او آغاز كنند، هر چند كه در جاى ديگر دستور داده هر كارى‌

[١] - و قرآنى كه ما آن را آيه آيه كرديم تا به تدريج بر مردمش بخوانى و به همين منظور هم به تدريج نازلش كرديم. سوره اسرى آيه ١٠٦