افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٩ - حمل عرش

انتفاى آن عبثيت خلق جن وإنس لازم نمى‌آيد، او حكيم مطلق است.

حمل عرش‌

عرش با در نظر گرفتن آيات متعدد قرآن كه متضمن كلمه‌ى مذكور هستند، معانى مختلفى دارد كه فقير در يكى از كتب ديگر خود تفصيل آن را نوشته‌ام؛ ولى تحقيق بيشتر آن محتاج به تأليف كتاب مستقلى است كه آيات و روايات معتبرةالسند آن يك‌جا مورد تحقيق قرار گيرد تا مقدار كمى از آن به دست آيد.

به هر حال عرش، مخلوق است و عرش در اين آيه‌ى مباركه: «الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ ...» (غافر: ٧)؛ ظاهراً دلالت دارد كه عرش، مخلوق مادى نيست، مگر اينكه گفته‌شود ملائكه و جن، هر دو جسم لطيف هستند و جن براى سليمان (ع) كارهاى مادى انجام مى‌دادند، عفريت جن، كه در درباران پيامبر بزرگوار بود، مى‌توانست تخت بلقيس را از يمن بياورد و نيز كار در ساختمانها و بر بيرون كردن اشياى مادى از دريا، قدرت داشتند، ملائكه، زمين قوم لوط را بالا بردند و آن را وارونه بر زمين انداختند.

بنابراين حمل ملائكه دليل بر غير مادى بودن عرش نيست؛ ولى مع‌الوصف از ظاهر آيه به دست مى‌آيدكه عرش غير مادى مى‌باشد؛ بلى عرشى كه برآب است‌ «وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ» (هود: ٧)؛ معلوم نيست كه مادى است و يانه.