افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٦٧ - دو قسم رحمت

ممكن است از اين آيات چهارگانه بفهميم كه قضا نفس معناى كن (ايجاد تكوينى) باشد. اين بود بيان مختصرى در مورد قدر و قضا از نظر قرآن در تكوين و در تشريع كه با اندك توجه معناى آن دانسته مى‌شود.

و اما تعريف فلاسفه و جمعى از متكلمين براى قضا و قدر مصطلح شان، بايد در كتب خود شان ديده‌شود.[١] و قضاء و قدر الهى به هيچ وجه موجب سلب اختيار بندگان در افعال اختيارى شان نمى‌شود.[٢] والله الموفق‌[٣]

در آيه‌ى ٥٠ سوره قمر (آيه‌ى بعد از آيه‌ى عنوان اين بحث) آمده است: «وَ ما أَمْرُنا إِلَّا واحِدَةٌ كَلَمْحٍ بِالْبَصَرِ» (القمر: ٥٠)؛ امرما جز يكى نيست مثل يك چشم بهم زدن. ظاهراً مراد از اين امر، همان حكم تكوينى كه قضا باشد كه بعد از آيه‌ى سابقه (انا كل شى‌ء خلقناه بقدر) آن را براى تكميل بيان قدر و قضا فرموده است.

تفسيرسوره الرحمن‌[٤]

دو قسم رحمت‌

«الرَّحْمنُ، عَلَّمَ الْقُرْآنَ، خَلَقَ الْإِنْسانَ، عَلَّمَهُ الْبَيانَ‌ الرحمن: ١- ٤؛ رحمان قرآن را (به نوع إنسانى و يا به جن و إنس) تعليم داده، إنسان را آفريد و بيان را به او ياد داد.[٥]

[١] - مى‌شود به صراط الحق ج ٢ در بحث جبر و اختيار از مباحث عدل، مراجعه نماييد.

[٢] - همان

[٣] - رجوع شود به تفسير اين آيه در تفسير الميزان.

[٤] - اين سوره مدنى و شماره‌ى آيات آن، ٧٨ است.

[٥] - اين چهار آيه مجموعا يك جمله مركب از يك مبتداء و سه جمله خبريه است.