افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٣٣٨ - نظر ثانى به آيات متقدمه

را رب خود بگيرد بنابراين در جمله ى مورد بحث احتجاجى بر توحيد در ربوبيت شده است.[١]

نظر ثانى به آيات متقدمه‌

آيات پنچگانه اول اين سوره، اولين آن آياتى است كه به قول مشهور مفسرين بر پيامبراكرم (ص) در سن چهل سالگى نازل شده است.

با دقت در اين پنج آيه كه پيام اول اسلام را به گوش جهانيان مى رساند، مى بينيم دو عنصر مهم وجود دارد:

١- ياد خدا و پيوند عبوديت به ربوبيت الله از توجه به شريعت اسلام و از دقت در آيات قرآن مى فهميم كه ياد خدا چه در زبان و چه در روح هر كس، اصل عبوديت آدمى را به رب او، تشكيل مى‌دهد، حتى قرآن از خدا حكايت مى‌كند كه به موسى فرمود: نماز را بياد من بپا دار.

البته ذكر خدا بدون ذكر ربوبيت عمومى او هيچ ايرادى ندارد و لذا در كلمه شهادتين و تسبيحات اربعه (تسبيح و حمد و توحيد و تكبير) تنها لفظ جلاله به كار رفته كه علم ذات اوست ولى همه مى‌دانند اگر ربويت- خلق و تربيت و تدبير- نمى بود موضوع ذكر و عبوديت و اطاعت محقق نمى شد. و لذا در صدر پيام اول آسمانى آمده است كه به آخرين سفير خود كه ارشاد جهان جديد بشريت را به عهده او گذاشته فرمان مى‌دهد بخوان به نام پروردگارت كه آفريننده است. چه حماقت و نادانى كه فردى وجود خود را ازخدا بداند؛ ولى تربيت و تدبير و اداره امور را به بتهاى بى جان نسبت دهد وجود همه اشياى جهان مادى و روحانى از اراده او پيدا شده او مالك همه اشياء به ملكيت حقيقى و ذاتى‌[٢] مى‌باشد.

پس ملكيت مطلقه و اصلاح مملوك و تدبير و تربيت هر چيز مخصوص به او است كه‌

[١] - ترجمه ى الميزان ج ٢٠/ ٥٤٦- ٥٤٨.

[٢] - نه ملكيت اعتبارى عقلايى مثلًا چيزى را با دادن قيمت آن، يا به اسباب ديگرى مالك مى شويم.