افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٢٠ - در آيه چند مطلب است

ببيند.

در آيه چند مطلب است:

١- تعداد انبياء به طور كلى معلوم نيست و شمار رسولان و نبى‌ها نيز معلوم نيست چنانچه تعداد صحف و كتب منزله هم معلوم نيست. رواياتى كه در اين موارد نقل شده اسانيد آنها معتبر نيست.

٢- به مناسبت حكم و موضوع مى‌دانيم بينه و دليل هر رسول به حدى بوده كه قناعت غالب مردمان زمان را فراهم مى‌نموده است، و چنانچه به خاطر ضعف عقل و تأثير محيط بدون تقصير از ايمان به رسل به دور مانده باشند، جاهل قاصر هستند و معذور، و حساب آنان در قيامت با خدا است كه معذور شان مى‌كند و يا آنان را- مطابق روايات معتبر السندى مجدداً امتحان مى‌كند و يا به محلى غير از بهشت و دوزخ آنان را مى‌فرستد، ما چيزى به طور قطع نمى‌دانيم؛ ولى مظنون قوى امتحان مجدد آنان است.

٣- آيا با هر رسول كتاب جديدى فرستاده است يا جمعى را با كتاب جديد و جمعى را با كتاب سابق فرستاده است؟ آيا مراد از رسولان خصوص اولى العزم- نوح و ابراهيم، موسى و عيسى و محمد- صلى الله عليه و آله و عليهم- است يا همه رسولان،[١] مناسب است بگوييم والله العالم.

٤- ميزان به معناى ترازو نيست؛ بلكه چيزى است كه به آن عدالت اجتماعى و احتمالا عدالت اخلاقى- حد وسط يا حد لازم صفات اخلاقى- فهميده مى‌شود ظاهرا اين ميزان در

[١] - كه ظاهر لفظ تقاضا مى كند.