افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٥٠ - فوايد فرعى اين بحث

عرف به خاطر ضعيف بودن احتمال مقابل اطمينان، اطمينان علم عرفى به حساب مى‌آيد و عمل عقلاء در حفظ جان و اموال و ناموس بر كفايت اطمينان است. آيات رادعه و مانع از عمل به ظن، ا طمينان را شامل نمى‌شود هر چند از نظر عقلى اطمينان فردى از ظن است؛ ولى عرف آن را علم عادى مى‌دانند.

و لذا من تاكنون نديده‌ام كسى از دانشمندان، اطمينان را حجت ندانسته باشد به جزء استاد بزرگوار ما فقيه عصر خود مرحوم مغفور سيد محسن حكيم (رضوان الله عليه) در كتاب حقايق الاصول.

من خدمت ايشان زياد رفت و آمد داشتم. سؤالات شرعى مقلدين افغانى خود را به من دستور داده بودند جواب بدهم. من مى‌دانم كه ايشان در بسيارى از موارد به اطمينان خود عمل مى‌كردند و لذا آنچه را كه در حقايق الاصول نوشته‌اند بايد نظر ابتدايى شان دانست.

بلى اعتقاد اطمينانى در اصول و فروع حجت است بر خلاف ظن كه رجحان آن ٥١ تا ٩٠ در صد باشد. و به عبارت دقيق‌تر كه رجحان آن به سكون نفس نرسيده باشد بلى در شريعت مواردى داريم كه ظن به دليل خاصى حجت است كه به آن اعتماد مى‌شود.

فوايد فرعى اين بحث‌

١- بعضى از متكليمن در اصول دين اعتقاد ظنى را كافى دانسته و صاحب آن را مسلمان مى‌داند؛ ولى اين قول با طل است.

٢- گمان بد به خدا، حرام و مهلك است كه از قرآن به دست مى‌يآيد: «بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى‌ أَهْلِيهِمْ أَبَداً وَ زُيِّنَ ذلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَ ظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَ كُنْتُمْ قَوْماً