راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٧٩ - بيان اعمال باطنى حجّ

نبايد از يادآورى امور آخرت در هر چيزى كه مى‌بينى غافل بمانى زيرا همه احوال حاجيان نشانه‌هايى از احوال آخرت است.

١٣- طواف خانه:

بدان طواف در حكم نماز است، و بايد آنچه را از تعظيم و خوف و رجاء و محبّت در بخش نماز گفته‌ايم به خاطر آورى و بدانى در عمل طواف به فرشتگان مقرّبى شباهت مى‌يابى كه پيرامون عرش حلقه زده و بر گرد آن طواف مى‌كنند، و گمان مكن كه مقصود طواف جسمانى به دور خانه است، بلكه مراد طواف دل به ذكر خداوند خانه است تا آن حدّ كه هيچ چيزى را جز به ياد او آغاز نكنى و پايان ندهى همچنان كه طواف كننده طواف را از خانه شروع و به خانه ختم مى‌كند و بايد بدانى كه طواف شريف، طواف دل به حضرت ربوبيّت است و كعبه در عالم ملك و شهود مثالى ظاهرى از حضرت ذو الجلال مى‌باشد كه از عالم ملكوت است و با چشم ديده نمى‌شود چنان كه بدن در عالم شهادت نمودارى ظاهرى براى قلب است كه در عالم غيب مى‌باشد و چشم آن را نمى‌بيند، و عالم ملك و شهادت براى كسى كه در را به روى او باز كرده‌اند نردبان جهان غيب و ملكوت است. بر همين اساس است كه فرموده‌اند بيت المعمور مقابل كعبه است و طواف فرشتگان بر گرد آن مانند طواف آدميان به دور خانه كعبه است، و چون رتبه بيشتر مردم از طواف آن خانه پايين‌تر است به آنها دستور داده شده به قدر امكان به فرشتگان تشبّه جويند و اين خانه را زيارت كنند و وعده داده‌اند كه هر كس به قومى تشبّه جويد از آنها بشمار خواهد آمد، و كسى كه مى‌تواند آن طواف را به جا آورد همان است كه در باره او گفته‌اند: كعبه به زيارت او مى‌رود و به گرد او طواف مى‌كند چنان كه برخى از اهل مكاشفه آن حالت را نسبت به بعضى از اولياى خدا مشاهده كرده‌اند.

١٤- استلام حجر الاسود:

بايد در آن هنگام معتقد شوى كه با خداوند بيعت مى‌كنى تا او را فرمانبردار باشى از اين رو بر آن باش كه به اين بيعت وفا كنى، چه كسى كه در بيعت غدر كند سزاوار خشم خداوند است. ابن عبّاس از پيامبر (ص) روايت كرده كه‌