راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦٥ - ٥- اگر بتواند و قدرت داشته باشد پياده حجّ كند

بر هر چه موجب خروج از طاعت خدا شود اطلاق مى‌گردد و جدال عبارت از زياده‌روى در خصومت و كشمكش و درگيرى است كه سبب پيدايش كينه در دلها و پريشانى فكر مى‌شود و مغاير با حسن خلق است. در حديث آمده است كه گفتار نرم و خورانيدن طعام از اسباب قبولى حجّ است و مجادله با سخن نرم منافات دارد. بنابر اين نبايد به رفيق و شتردار و ديگر ياران و همسفران خود زياد اعتراض كند بلكه نسبت به پويندگان راه خانه خدا فروتنى و نرمش داشته و خوشخو باشد و خوشخويى تنها خوددارى از آزار ديگران نيست، بلكه تحمّل آزار آنهاست. گفته شده: سفر را از آن جهت سفر مى‌گويند كه پرده از اخلاق انسان برمى‌دارد، از اين رو به كسى كه ادّعا كرد فلان شخص را مى‌شناسد گفته شد: آيا با او سفر كرده‌اى پاسخ داد: نه، گفتند: گمان نمى‌رود تو او را بشناسى.

٥- اگر بتواند و قدرت داشته باشد پياده حجّ كند

كه اين افضل است، و در پياده رفتن از مكّه به موقف و منا بيشتر تأكيد شده است. يكى از عالمان گفته است: سواره بودن فضيلتش بيشتر است زيرا باعث انفاق و صرف هزينه و عدم دلتنگى است. و نيز سختى و آزار آن كمتر و به سلامت شخص نزديكتر و مايه اتمام حجّ است. محقّقا اين سخن با آنچه در نخست گفته شد مغاير نيست ليكن بايد موضوع تفصيل داده شود به اين معنا كه اگر براى كسى پياده رفتن به حجّ آسانتر است اين عمل براى او افضل است و اگر پياده‌روى موجب ضعف و منجرّ به بدخلقى و قصور او در اداى مناسك مى‌شود سوارى برايش افضل خواهد بود.

از يكى از عالمان پرسيدند كه براى اداى عمره پياده رفتن افضل است يا با درهمى الاغى را كرايه كردن. پاسخ داد: اگر دادن درهمى بروى گرانتر است كرايه كردن الاغ افضل از پياده‌روى است، و اگر مانند توانگران پياده‌روى بر او دشوارتر است پياده رفتن فضيلتش بيشتر خواهد بود. گويا مقصود او از اين پاسخ وادار كردن نفس به مجاهده بوده است و در اين صورت سخن او خالى از دليل نيست ليكن افضل آن است كه راه را پياده‌