راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٣٢ - باب دوّم در اداى زكات و شرايط و آداب ظاهرى و باطنى آن

بيگانگان حقّ تقدّم دارند. على (ع) فرمود: «اگر با دادن درهمى با يكى از برادرانم صله رحم كنم نزد من محبوبتر است از اين كه بيست درهم صدقه بدهم و اگر با بيست درهم صله رحم به جا آورم پيش من محبوبتر از صد درهم صدقه دادن است، و اگر با صد درهم صله رحم كنم نزد من محبوبتر است از اين كه بنده‌اى آزاد كنم.»«٥٨»

بنابر اين بايد اين دقّتها به عمل آيد و صفاتى كه در گيرنده صدقه مطلوب است همينهاست كه ذكر شد، و هر يك از اين صفات را درجاتى است كه بايد بالاترين درجه را طلب كرد، و اگر انسان كسى را بيابد كه همه اين صفات در او جمع باشد بى‌شكّ آن ذخيره‌اى بزرگ و غنيمتى سترگ است. آن كه در اين راه تلاش كند چنانچه به مطلوب واقعى برسد دو پاداش براى اوست و اگر خطا كند يك پاداش به او داده مى‌شود. پاداشى كه در حال حاضر به او عطا مى‌شود پاكيزه كردن نفس او از صفت بخل، و راسخ شدن دوستى خداوند در دل، و كوشش در راه طاعت اوست، و اين صفات چون در دل قوّت گيرد او را مشتاق لقاى پروردگار مى‌گرداند. پاداش دوّم فايده‌اى است كه از دعاى گيرنده صدقه و ميزان همّت او عايد وى مى‌شود، چه دلهاى نيكان در حال و مآل آثار بسيار دارد پس اگر در عمل خود صائب باشد دو اجر براى اوست و اگر خطا كرده باشد اجر اوّلى نصيب او مى‌گردد نه دوّمى. معناى چند برابر شدن اجر كسى كه در اجتهاد خود صائب بوده در اين جا و در ديگر موارد همين است كه ذكر شد و خدا داناتر است.

مى‌گويم: صفاتى را كه غزّالى براى مستحقّ صدقه ذكر كرده و لزوم كوشش در تحصيل آنها تنها در مورد مستحقّان احسان و صله معتبر است نه مستحقّان زكات و صدقه. دليل اين مطلب روايتى است كه از امام عسكرى (ع) در تفسير آن«٥٩» حضرت ضمن حديثى طولانى از پيامبر خدا (ص) نقل شده و در آن آمده است: به پيامبر (ص) عرض شد: چه كسى مستحقّ زكات استي فرمود: «مستضعفان از شيعه محمّد (ص) و آل او همانهايى كه بينش قوى ندارند، امّا آنانى كه از بينشى نيرومند برخوردارند و با