نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٦٩ - در تعريف قواى خمس باطن است

سباع و اشخاص و انواع محسوسات را از مبصرات و غيرها همه را در نزد خود حاضر مى بيند و اين اشكال و صور موجودند نه معدوم و جسمانى اند كه داراى طول و عرض اند و در خارج موجود نيستند و گرنه هر سليم الحواس بايد آنها را در خارج ادراك كند , يعنى اگر وجودشان در خارج حقيقت داشت ديگران هم بايد آنها را ببينند چنانكه مبرسم مى بيند . و چون صور موجوده جسمانى اند مدرك نفس بدون آلت حس نميشوند و چشم نميتواند آلت ادراك آنها باشد كه آن صور در وى مرتسم شده باشند زيرا در چشم منطبع نميشود مگر آنچه كه وجود جسمانى خارجى داشته باشد و مقابل بصر گردد ناچار ابصار به يكى از قواى باطن است كه صور اشياء جسمانى در وى منطبع مى گردد و آنها را ادراك مى كند و آن جز حس مشترك نتواند بود .

مبرسم اسم مفعول برسام است و برسام چون سر سام مؤلف از دو اسم فارسى است . در لغت سام برهان قاطع درباره سر سام گويد : قال الطبرى : هذا الاسم فارسى و تفسيره مرض الرأس فان سرهو الرأس والسام عندهم المرض . و قال الشيخ هو ورم الرأس .

و در لغت برسام گويد : برسام بر وزن سرسام نام علتى است و آن ورمى باشد حار كه در سينه مردم بهم مى رسد چه بر بمعنى سينه و سام بمعنى ورم بود .

شيخ در قانون فرمايد ( اول مقاله رابعه ص ١٢٣ ط ١ ) : انه قد يعرض فى الحجب و الصفاقات و العضل التى فى الصدر والاضلاع و نواحيها اورام دموية جدا موجعة تسمى شوصة و برساما و ذات الجنب .

و نيز در همين موضع كتاب گويد : ( ص ١٢٥ ) و ذات الجنب قديعرض معه أعراض السرسام المنكرة مثل اختلاط الذهن و الهذيان الخ .

برسام بيمارى ذات الجنب است كه يكى از علائم آن اختلاط ذهن و زوال عقل است و آن ورمى است كه حجاب حاجز بنام ديافر اغماDiaphragme ) ) را عارض ميشود و آن حجاب را از آن رو حاجز