نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ١٢٤ - در تشبه قواى مدركه به مدركاتشان , و در اتصال بى تكيف و بى قياس نفس به حضرت حق گاه شهود است

التفات به عالم عشق و صفات مى كند همانست , و اگر به عقل و نفس مى كند همانست , و اگر به محسوس مى كند همانست . شيخ عارف محيى الدين عربى در( ترجمان الاشواق) نيكو گفته است :

لقد صارقلبى قابلا كل صورة *** فمرعى لغزلان و دير لرهبان

و بيت لاوثان و كعبة طائف *** و الواح توراة و مصحف قرآن

نفس در مقام قلب در تقلب و تطور است كه هر دم تجليات الهيه بر او فائض مى شود با اينكه تكرار در تجلى نيست لذا گفته است : لقد صار قلبى كه تعبير به قلب كرده است نه عقل كه عقال است ما سمى القلب الامن تقلبه .

تصفيه و تخليه در تكامل انسان بمنزلت افاده نظر در استدلال است

ب بدان كه رياضت از راه تصفيه و تخليه در تكامل انسان بمنزلت افاده نظر در طريق استدلال است , و نسبت بين فكر و حدس در طريق نظر مانند نسبت بين سلوك و جذبه در مسير عرفان است كه انسان در مسير تكامل از نظر و فكر ترقى مى كند به حدس مى رسد , و از سلوك به جذبه , و از تدريج به طى دفعى زمين و زمان , بلكه به مقامى اعلى و ارفع از اين امور .

از رياضت رأى اليقين حاصل مى شود كه رؤيت معشوق باشد . و نيز از رياضت خود معشوق شدن حاصل ميشود كه حق اليقين باشد . و از فكر علم اليقين حاصل مى شود و عين اليقين حاصل مى شود , بلكه از رياضت مراتب چهار گونه بهم مى رسد .

ج علم با معلوم يكى است هم تشبها و هم تخلقا و هم تحققا .