نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٣٥٧ - در اين كه ذات احديت را به صفاتش ادراك توان كرد

تبارك و تعالى واحد لايتجزى ولايقطع عليه العد .

مرحوم ملافتح صاحب تفسير منهج , در كتاب كشف الاحتجاج كه ترجمه فارسى كتاب احتجاج ابومنصور احمد بن على بن ابى طالب طبرسى است در ترجمه عبارت فوق گويد : سائل گفت آيا بصفت اختلاف است يا بصفت ايتلاف ؟ امام عليه السلام فرمود : متصف باختلاف و ايتلاف نتواند بود زيرا كه اختلاف صفت متجزى است و ايتلاف صفت , متبعض , پس او را نه مختلف توان گفت و نه مؤتلف . سائل گفت : پس معبود چگونه واحدى تواند بود ؟ امام عليه السلام فرمود او واحد است در حد ذات خود كه او را مشابهتى بوحدت اشياء نيست زيرا كه هر واحد كه غير او است متجزى و معدود است و صانع عالم از آن منزه و مبرا است .

از اينگونه لطائف و دقائق در أحدى بودن ذات حق تعالى از اهل بيت طهارت و عصمت در روايات و خطب توحيديه بسيار است و ما بنقل همين چند حديث تبرك جستيم تا خواننده گرامى بداند كه :

هر بوى كه از مشك و قرنفل شنوى *** از دولت آن زلف چو سنبل شنوى

گر نغمه بلبل از پى گل شنوى *** گل گفته بود گرچه ز بلبل شنوى

سخن در اين بود كه احديت در نزد حكيم بمعنايى است , و در نزد عارف به معنايى برتر از آن و حال كه در احديت باصطلاح حكيم اشارتى شد در احديت بمنظر اعلى عارف گوييم كه :

از عبارات اساطين فن استفاده ميشود كه احديت را بر دو وجه گفته اند : يكى احديت مطلقه , و ديگر أحديت در برابر واحديت . و چنين صواب مى بينيم كه طائفه اى از اقوال شان را براى روشن شدن مطلب نقل كنيم :

مرحوم صدرالمتالهين در شرح حديث چهارم باب صفات الذات از