نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٣٥٥ - در اين كه ذات احديت را به صفاتش ادراك توان كرد

من جوهره .

و مما يؤيد ذلك ان المدرك بجميع الادراكات و الفاعل بجميع الافاعيل الواقعة من الانسان هو نفسه الناطقة النازلة الى مرتبة الحواس والالات و الاعضاء و الصاعدة الى مرتبة العقل المستفاد و العقل الفعال فى آن واحد و ذلك لسعة وجودها و بسيط جوهريتها و انتشار نورها فى الاكناف والاطراف بل بتطور ذاتها بالشئون و الاطوار و تجليها على الاعضاء و الارواح و تحليها بحلية الاجسام و الاشباح مع كونها من سنخ الانوار و معدن الاسرار انتهى ما اردنا من نقل كلامه .

اين سخن را بدانجهت نقل كرده ام كه تا از معرفت وحدت حقه ظليه بوحدت حقه حقيقيه آشنا شوى كه رسول الله صلى الله عليه و آله فرمود اعلمكم بنفسه اعلمكم بربه .

سايه يزدان بود بنده خدا *** مرده اين عالم و زنده خدا

كيف مدالظل نقش اوليا است *** كو دليل نور خورشيد خدا است

مرحوم علم الهدى در غرر و درر ( ص ٢٧٤ج ١ ) آورده است كه روى ان بعض ازواج النبى صلى الله عليه و آله وسلم سألته متى يعرف الانسان ربه ؟ فقال اذا عرف نفسه .

اى شده غافل ز امر من عرف *** چون خران مغرور بر مشتى علف

سير كن در نفس خود انديشه ساز *** كارها بر خود مكن دور و دراز

هر چه در آفاق موجودات هست *** همچنان تمثيل او در انفس است

اين نحوه وحدت يعنى وحدت حقه حقيقيه وحدتى است كه نه در مقام تنزيه توقف ميشود و نه در تشبيه , بلكه جمع هر دو است باين معنى كه وراى آن دو , و فوق تنزيه و تشبيه است . هم جمع بين