نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٧٩ - در تعريف قواى خمس باطن است

يعنى در هر قوه اختلالى كه عارض شده است منشأ اختلال را عارضه فسادى در يك جزء معينى از اين اجزاء پنجگانه در بطون سه گانه ديده اند .

و اوضح از قانون در فصل نمط سوم اشارات گويد : و انما هدى الناس الى القضية بأن هذه هى الالات أن الفساد اذا اختص بتجويف اورث الافة فيه .

پس از آن شيخ در اشارات فرمايد : ثم اعتبار الواجب فى حكمة الصانع تعالى أن يقدم الاقنص للجرمانى , و يؤخر الاقنص للروحانى , و يقعد المتصرف فيهما حكما و استرجاعا للمثل المنمحية عن الجانبين عند الوسط عظمت قدرته .

بيان آن را متأله سبزوارى در اسرار الحكم آورده است كه : پس نظر كن بحكمت و عنايت حكيم تعالى شأنه كه تخت بنطاسيا را مقدم زده تا بجاسوسان و اقاليم صور پنجگانه قريب باشد تا رساندن اخبار به آن وزير آسان باشد , و خزانه آن را قريب آن قرار داده كه خزانه بايد پشت سرش باشد . و متخيله را در وسط جا داده زيرا كه تركيب و تفصيل در صور و معانى دارد پس بايد در ميانه دو لوح باشد كه در هر دو دست اندازى داشته باشد , و سرير و هم را در مؤخر وسط جا داده چه معانى جزئيه كه مدركات آنست مضاف بصورند سهل المأخذ باشند , و خزانه اش را كه حافظه است در مقدم بطن اخير قرار داده تا قريب بان باشد , و در مؤخر بطن اخير عنايت حكيم تعالى قوت مدركه نگذارده زيرا كه از حواس ظاهر پاسبانى آنجا نيست و مصادمات كثيره موجب اختلال ميشد . و بطريقه مجالى و مظاهر بودن قوى بگو تا آينه بندى بنظام باشد چه تجاويف آيينه خانه ايست بعضى آيينه معانى جزئيه و بعضى آيينه صور و بعضى آيينه عمل فسبحانه جلت حكمته و جمت قدرته .

تبصره انواع ادراك چهار قسم است : احساس و تخيل و تو هم و تعقل .