نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ١٤٤ - در بيان حجابهاى انسان از وصول بكمال حقيقى , و در توصيه به تجرد از غواشى , و اشارت بمقامات انسانى است

در بيان صاحب غلبه عشق كه در حكم غير مكلف است

و نيز خواجه در شرح همان نمط ياد شده گويد ( نقل بترجمه[ : ( و در اين حال كه عارف را اتصال به عالم قدس دست داد , اى بسا كه از اين عالم ذاهل شود , و از آن چه كه در اين عالم است غافل گردد , و از وى اخلال به تكاليف شرعى سر زند , كه به اين اخلال گناهكار نباشد . زيرا كه وى در اين حال در حكم غير مكلف است چه اين كه تكليف متوجه به كسى مى شود كه در حال تعلق تكليف به وى شعور به تكليف داشته باشد] .

خواجه عبدالله انصارى در بيان اين حال نيكو گفته است : صاحب غلبه عشق از خود آگاه نيست , آنچه مست مى كند او را گناه نيست . و خواجه حافظ چه شيرين سروده است :

رشته تسبيحم اربگسست معذورم بدار *** دستم اندر ساعد ساقى سيمين ساق بود

بدانكه نفوس ناطقه انسانى و طبايع بنى آدم سخت متفاوت است : بعضى از جنس عليين اند كه بالطبع عاشق عروج بسوى خداوند ذوالمعارج , و بى اعتناء بزخارف دنيا و لذائذ حيوانى اند . و بعضى دوستدار حيوة فانيه و عاريه چند روزه اينجا و دل بدان باخته اند ان هؤلاء يحبون العاجلة و يذرون وراء هم يوما ثقيلا ( هل اتى ٢٨ ) .

انبيا چون جنس عليين بدند *** سوى عليين ز جان و دل شدند

كافران چون جنس سجين آمدند *** سنج دنيا را خوش آئين آمدند

و از اينان تا آنان اختلاف مراتب و تفاوت درجات بيشمار است .

حال فارابى گويد: پس اگر از قطع علائق بدنى و عوائق ظلمانى , و از دورى مشتهيات نفسانى رنج مى برى و احساس تألم مى كنى پس