فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧ - متولى سهم امام(ع) آیت الله محمد یزدی
پيامبر مىدانند. امّا سه سهم ديگر، مال يتيمان و مسكينان و ابن السبيل هاى اهل بيت (آل محمّد) است و شامل افرادى ديگر با اين ويژگى نمىشود. (٢٤)
وى سپس مطلبى همانند آنچه از المقنعه شيخ مفيد بيان كرديم، آورده و توضيحى در قالب «فإن قيل، قلنا» به آخر آن افزوده است.
در كلام ايشان، تعبير «قائم مقام پيامبر» براى امام آورده شده است،با توجّه به اين تعبير، معناى كلام ايشان روشن است.
ابوصلاح حلبى (٣٧٤ـ٤٤٧هـ . ق) در الكافى فى الفقه بعد از فصل خمس و انفــال، در فصل جداگانهاى با عنوان «فصل فى جهة هذه الحقوق» مىفرمايد:
... بركسى كه خمس برذمّه دارد، واجب است آن را از مالش خارج كند و قسمتى از آن را براى ولىّ امر كنار بگذارد و منتظر بماند تا گشايشى حاصل شود و آن را به دست او برساند. در صورتى كه همچنان نتوانست آن را به ولىّ امر برساند، در زمان احتضار به كسى كه به لحاظ دين و آگاهى به او اعتماد دارد،وصيت كند تا به جاى او اين واجب را ادا كند، و قسمتى ديگر را براى مسكينان و يتيمان و ابن سبيلهاى آل على، جعفر، عقيل و عبّاس جدا كند و به هر صنفى يك سهم[از شش سهم[ بدهد. (٢٥)
معلوم است كه به نظر وى قسمتى از خمس ـ يعنى نصف آن ـ به ولىّ امر از آن جهت كه ولىّ امر است تعلّق دارد، اگر چه وى معتقد است كه خمس بايد به امام معصوم برسد و شخص پرداخت كننده به اين اميد كه امام(ع) در زمان حيات وصى وى، وصى مورد اعتماد خود را براى اداى اين واجب،جانشين خود قرار مىدهد.
سلاّر (متوفّى به سال ٤٤٨ هـ . ق) در المراسم مىگويد:
تقسيم خمس، امام(ع)خمس را به شش سهم تقسيم مىكند، سه سهم از آن اوست،دو سهم از باب وراثت و يك سهم از باب حقّ اختصاصى، سه
(٢٤)الانتصار، مرتضى علم الهدى، كلمه ذى القربى و ذوى القربى.
(٢٥)الكافي فى الفقه، ابوصلاح حلبى، ج٥، ص١٠٨.