اشيايى است كه مربوط به همان عصر مى‌باشد؛ در نتيجه فقيهان عصرهاى ديگر نمى‌توانند به تعاريف عصرهاى گذشته اكتفا نمايند، بلكه بايد با مراجعؤ دقيق به ارتكازات ذهنى عرف عام در عصر خود، دقت نظر كافى را در آن تعاريف، به عمل آورند. امام خمينى(ره) در اين مورد مى‌فرمايند:

تعاريف فقيهان در عصرهاى مختلف، بر طبق اشياى مثلى در همان عصرهاست. (٤)

تحول معنايى دو اصطلاح مثلى و قيمى در اثر تغيير زمانها، در مورد مكانها نيز صادق است؛يعنى ممكن است در منطقه اى، عرف يك شيئى را مثلى بداند، ولى درمنطقؤ ديگر، همان شئ از نظر عرف قيمى محسوب گردد. در اين باره آية اللّه‌ خويى(ره) مى‌فرمايند:

مثلى و قيمى به حسب زمانها و مكانها اختلاف پيدا مى‌كنند؛ به عنوان مثال،پارچه و لباسها در قرنهاى سابق از قيمى‌ها محسوب مى‌شد، در حالى كه‌در عصر حاضر از قبيل مثلى هاست؛ زيرا اكثر آنها به نحو واحدى بافته شده و غالباً در خارج، افرادشان مثل هم هستند. (٥)

آية‌اللّه‌ يزدى طباطبايى صاحب عروة كلام گوياترى را بيان نموده اند:

روشن و واضح است كه مادر هر حال و زمانى نيازمنديم كه مثلى و قيمى را تعيين نماييم... مثلى و قيمى بر حسب زمانها و مكانها و كيفيتها، متفاوت مى‌شوند... و آن مواردى را كه فقيهان و علما به عنوان مثلى و قيمى شمردند، نسبت به زمان و مكان خودشان بوده و براى مكانها و زمانهاى ديگر حجيّت نخواهد داشت. (٦)

نظير مطلب ذكر شده را مرحوم محقق اصفهانى نيز بيان داشته‌اند. (٧)

(٤)امام خمينى (ره)، البيع، ج١، ص٣٣٢.
(٥)آية اللّه‌ خويى، مصباح الفقاهة، ج٣، ص١٥٢.
(٦)سيد محمد كاظم يزدى، حاشية المكاسب، ص٩٦.
(٧)اصفهانى، حاشيه بر مكاسب، ص ٨٨.