فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٠٤ - پول امروز، مثلى يا قيمى يا ماهيت سوم؟ احمدعلى يوسفى

دستؤ دوم :اين تعريف را شيخ انصارى(ره) در مكاسب از تعداد زيادى از فقها نقل كرده، و آن را به مشهور نسبت داده است. وى مى‌نويسد:

مثلى عبارت از آن اشيايى است كه‌اجزاى آن از نظر قيمت با هم مساوى باشند. (١٠)

آنگاه خود ايشان توضيح مى‌دهد كه منظور از اجزاء آن‌است كه‌حقيقتاً اسم آن شئ بر آن صدق كند؛ مثلاً بر انواع گندم حقيقتاً اسم گندم صدق مى‌كند، در حالى كه ممكن است اسم گندم برغذايى كه از آن درست مى‌شود صدق نكند. مراد از تساوى در قيمت نيز آن است كه مثلاً اگر كل آن صد تومان ارزش داشته باشد، نصف آن پنجاه تومان ارزش داشته باشد، چنانكه در گندم چنين است، اما در يك گوسفند ذبح شده آن گونه نيست. مرحوم شيخ آنگاه اشكالات زيادى كه بر اين تعريف شده را نقل مى‌كند، و خود ايشان هيچ گونه تعريفى براى مثلى و قيمى ارائه نمى‌دهد.

دستؤ سوم:در كتاب «پول در اقتصاد اسلامى» و «مبانى فقهى اقتصاد اسلامى» آمده است:

مثلى آ ن است كه نمونه‌هاى مشابه داشته باشد و به عبارت ديگر افراد آن داراى خصوصيات مشابهى باشند؛ مانند يك نوع خاص از تلويزيون و يا ليوان كه محصول يك كارخانه است،همه داراى يك نوع مواد ساخت، ابزار و لوازم، رنگ و داراى يك سطح از مطلوبيت مى‌باشند. (١١)

اين تعريف ، نسبت به تعاريف گذشته صحيح تر به نظر مى‌رسد؛ هر چند بهتر آن بود كه تكيه گاه تعريف بر اصل مطلوبيت قرار مى‌گرفت. زيرا گاهى ابزار و لوازم ساخت يك شئ يا حتى كارخانه سازندؤ آن، متفاوت مى‌باشد معذلك ممكن است افراد آن مثلى محسوب گردد؛ چرا كه افراد آن براى عرف و عقلا داراى مطلوبيت يكسان است.