مؤلف پس از اينكه از موارد ثبوت ضمان فارغ شد، بحث از چگونگى پرداخت ضمان را آغاز مى‌كند. از جمله اين مباحث تعريف مثلى و فيمى است. مباحث مهم اين عنوان بدين شرح است:

١ ـ فقها براى مثلى هشت تعريف را ذكر كرده اند. از جمله: مثلى عبارتست از: اشيائى كه اجزاء و جزئيات آنها مساوى مى‌باشد؛ يا چيزى كه قيمت اجزاى آن برابر است.ايشان پس از اشكال بر هريك از تعريفها،بر اين باور است كه تعريف مثلى و قيمى بايد به عرف واگذار گردد.

٢ ـ مؤلف در جايى كه در مثلى يا قيمى بودن شك وجود دارد پس از نقد و بررسى ادلؤ هر يك از قائلين به مثلى يا قيمى بودن،مى گويد: پرداخت مال به صاحب آن واجب است، حال اگر مال باقى است بايد همان را پرداخت و در صورت فقدان،اگر مثلى است مثل آن و اگر قيمى است قيمت آن به مالك پرداخت مى‌گردد. و امّا در صورت شك، دفع مثل در مقايسه با دفع قيمت به واقع نزديكتر است.

عنوان٧٠

در اين عنوان از چگونگى تعيين قيمت در اجناس قيمى بحث مى‌شود. اهم مطالب آن عبارت است از:

١ ـ پرداخت قيمت در دو صورت واجب است: الف. در اشياى قيمى.

ب. در اشياى مثلى در صورتى كه دفع مثل ممكن نباشد، قيمت به عنوان ضمان پرداخت مى‌شود.

٢ ـ تعيين قيمت نسبت به هر مالى كه مغمون به قيمت، مانند: عين،يا منفعت، بعض، و يا منفعت كل، و يا وصف، نما و همانند آنها،فراگير است.

٣ ـ چنانچه مال مغمون در دست غاصب حالات مختلفى داشته باشد، غاصب