فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٩٧ - پول امروز، مثلى يا قيمى يا ماهيت سوم؟ احمدعلى يوسفى
براى روشن شدن مطلب،اين توضيح لازم است:
عناوينى كه فقيه مىبايست احكام آنها را بيان كند، به دو دسته تقسيم مىشوند:
دسته اول: عناوين شرعى. اين گونه عناوين، يا اصل آنها از ناحيؤ شرع وضع و اعتبار شده است؛ مثل نماز،روزه، حج و... يا آنكه حدود آن از سوى شرع مشخص گرديده است؛ مثل آب كُر، آب قليل و...
براى شناختن اين گونه عناوين و احكام آنها بايد در ادلؤ شرعى به جست وجو پرداخت.
دسته دوم: عناوين عرفى و عقلايى. اين عناوين به امورى اطلاق مىگردد كه شارع در ايجاد عنوان و معنون آنها هيچ گونه دخالتى ندارد.
عناوين عرفى و عقلايى خود به اعتبار معنون به انواعى منقسم مىباشند كه عبارتند از:
الف ـ عناوينى كه عرف و عقلا به امور تكوينى موجود در خارج اطلاق مىكنند؛ مانند: عنوان گندم.
ب ـ عناوينى كه معنون آنها توسط عرف و عقلا وضع و اعتبار مىگردد، يا اينكه عرف عام و عقلا آن وضع و اعتبار را مىپذيرند؛ به عنوان مثال، عقلا پذيرفتهاند كه در مبادلات براى برطرف كردن مشكلات مبادلات پاياپاى، شئ خاصى تحت عنوان پول، با بر عهده گرفتن وظايفى، مورد استفاده قرار گيرد.
ج ـ عناوينى كه عرفى و عقلايى محسوب مىشوند،اما نه به اين معنا كه عرف و عقلا آنها را وضع و اعتبار كرده باشند، بلكه آنها بعضى از اشياء را به نحوى مورد استفاده قرار مىدهند كهاز نحوؤ استفادؤ آنها، آن عناوين خاص براى آن اشياء، انتزاع مىگردد. از اين رو آن را عناوين انتزاعى مىگويند. به عنوان مثال، عقلا در زندگى خود، حاضرند براى به دست آوردن اشياى مفيدى مانند گندم از چيزهايى كه نزدشان ارزش دارد، چشم پوشند. از اين رفتار، عنوان مال براى گندم انتزاع مىگردد.
اما از آنجا كه هوا چنين رفتارى را اقتضا نكرده وعرف بابت آن از شئ ارزشمندى نمىگـذرد؛ از اين رفتار مىتـوان فهميد كـه عرف هوا را مال نمىداند.